Unified Growth Theory

Τα τελευταία χρόνια, το ζήτημα της ανάπτυξης απασχολεί όλο και περισσότερο την ακαδημαϊκή κοινότητα. Μεγάλη συμβολή στην εμβάθυνση και επέκταση της θεωρίας αποτελεί το έργο του κ. Oded Galor, καθηγητή στο πανεπιστήμιο Brown.

Ακολουθεί συνέντευξη που έδωσε ο κ. Galor στον κ. Χρόνη Πολυχρονίου για την "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία":

" «Η ποικιλομορφία είναι ευνοϊκή για την Οικονομική ανάπτυξη»

Η οικονομική κρίση θα υποχωρήσει σταδιακά και μια ραγδαία τεχνολογική πρόοδος, σε συνδυασμό με πτώση της γονιμότητας, θα εξασφαλίσει ότι το βιοτικό επίπεδο της επόμενης γενιάς θα είναι σημαντικά υψηλότερο απ' αυτό της σημερινής

ΣΕ ΜΙΑ περίοδο οικονομικής ύφεσης και κυβερνητικής αδυναμίας να τεθούν σε κίνηση οι ατμομηχανές της ανάπτυξης (και με την Ελλάδα φυσικά σε αδιέξοδο εξαιτίας μιας βαθιά αρρωστημένης οικονομίας και μιας πλήρως λανθασμένης οικονομικής πολιτικής που επιβάλλεται από τους εταίρους και δανειστές της), είναι τουλάχιστον ενθαρρυντικό ότι η οικονομική επιστήμη συνεχίζει να βελτιώνεται και να προωθεί καινοτόμες αντιλήψεις και αναλύσεις για τα παγκόσμια οικονομικά δρώμενα.

Ο οικονομολόγος καθηγητής Oded Galor, του περίφημου Πανεπιστημίου Brown, έχει εφεύρει ένα νέο πεδίο οικονομικής μελέτης και έρευνας, αυτό της ενοποιημένης θεωρίας ανάπτυξης, που εξετάζει τις διαδικασίες οικονομικής ανάπτυξης για όλη την ιστορία του ανθρώπινου γένους. Η οικονομική ανάπτυξη είναι μια σχετικά καινούρια οικονομική διαδικασία, εάν αναλογιστούμε ότι μόνο τα τελευταία 200 χρόνια ξεκινά η περίοδος μιας συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης που αλλοιώνει ριζικά τα επίπεδα πλούτου, μόρφωσης και υγείας στον κόσμο και διαμορφώνει μια παγκόσμια οικονομία, όπου η επόμενη γενιά ανθρώπων βλέπει σταδιακά το βιοτικό της επίπεδο να βελτιώνεται εν συγκρίσει με αυτό της προηγούμενης γενιάς.

Το μείζον ερώτημα είναι γιατί συνέβη αυτό και αν αυτή η διαδικασία ενδέχεται να συνεχιστεί και στο μέλλον, ένα ερώτημα που δεν είναι ρητορικό, καθώς οι δυτικές οικονομίες έχουν εισέλθει σε μια έντονη περίοδο κάμψης, όπου η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου της επόμενης γενιάς των ανθρώπων μόνο δεδομένη δεν μπορεί να είναι. Πριν από λίγες εβδομάδες κυκλοφόρησε το καινούριο βιβλίο του Oded Galor «Unified Growth Theory» («Ενοποιημένη Θεωρία Ανάπτυξης») από τον εκδοτικό οίκο του Πανεπιστημίου Πρίνστον και έχει γίνει αποδεκτό με εγκωμιαστικά σχόλια. Με την ευκαιρία της κυκλοφορίας αυτού του σημαντικού έργου, συνομιλήσαμε με τον καθηγητή Galor για την ενοποιημένη θεωρία ανάπτυξης.

Είσαστε ο ιδρυτής της ενοποιημένης θεωρίας ανάπτυξης. Τι ακριβώς επιδιώκει να αναλύσει και να κατανοήσει μια ενοποιημένη θεωρία οικονομικής ανάπτυξης;

Το όλο επιστημονικό εγχείρημα έγκειται στην προσπάθεια να κατανοήσουμε το ρόλο των ιστορικών δυνάμεων σε διαφορετικές φάσεις ανάπτυξης και τις τεράστιες διαφορές στα επίπεδα ανάπτυξης που βλέπουμε σήμερα σε όλο το μήκος και πλάτος του πλανήτη. Η θεωρία εξετάζει πώς τα άτομα, οι κοινωνίες και οι οικονομίες έχουν εξελιχθεί από την εμφάνιση της νεωτερικότητας και μετά και πώς αυτή η εξέλιξη συνεισέφερε στην τεράστια ανισότητα που επικρατεί σήμερα σε όλο τον πλάνήτη. Για να γίνει αυτό με έναν ενοποιημένο τρόπο συνεπάγεται πως δεν εξαρτώμεθα από διαφορετικά μοντέλα για διαφορετικά στάδια στη διαδικασία της ανάπτυξης. Αντιθέτως, το ίδιο μοντέλο και οι ίδιοι κανόνες συμπεριφοράς χαρακτηρίζουν τα άτομα καθ' όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, αλλά τα άτομα ενεργούν διαφορετικά σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης εξαιτίας του γεγονότος ότι τα οικονομικά κίνητρα μεταβάλλονται στην πορεία της ανθρώπινης ιστορίας.

Η ενοποιημένη θεωρία ανάπτυξης υποδηλώνει ότι οι σημερινές θεωρίες ανάπτυξης είναι ανεπαρκείς. Πού σφάλλουν οι μη ενοποιημένες θεωρίες ανάπτυξης;

Οι μη ενοποιημένες θεωρίες ανάπτυξης, που διαθέτουμε προς το παρόν, οικοδομήθηκαν για να περιγράψουν την οικονομική ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών και είναι ασυνεπείς με την οικονομική ανάπτυξη που έχει λάβει μέρος κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της ανθρώπινης ιστορίας. Επακολούθως, δεν είναι ικανές να διαφωτίσουν τα περισσότερα σημαντικά φαινόμενα στην πορεία της οικονομικής ανάπτυξης, όπως είναι η ανάδυση ενός ογκώδους και επίμονου χάσματος στο κατά κεφαλήν εισόδημα σε όλο το μήκος και πλάτος του πλανήτη κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο αιώνων.

Σε τι οφείλεται ο κύκλος οικονομικής ανάπτυξης τα τελευταία 200 χρόνια, όταν πριν από 250 χρόνια η παγκόσμια οικονομία βρισκόταν σε μια κατάσταση μόνιμης στασιμότητας;

Η ενοποιημένη θεωρία ανάπτυξης δείχνει ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ τεχνολογικής προόδου και πληθυσμού έφερε ουσιαστικά στο προσκήνιο τη σπουδαιότητα της εκπαίδευσης ως μέσου για την αντιμετώπιση ενός ραγδαία εξελισσόμενου τεχνολογικού περιβάλλοντος, προκάλεσε σημαντικές μειώσεις στα ποσοστά γέννησης και επέτρεψε σε μερικές οικονομίες να αφιερώσουν περισσότερους πόρους προς μια σταθερή αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος, καλλιεργώντας έτσι το έδαφος για συνεχιζόμενη οικονομική ανάπτυξη.

Πώς εξηγεί η θεωρία σας τις παγκόσμιες ανισότητες στα επίπεδα διαβίωσης και πληθυσμού που βλέπουμε σήμερα;

Ενα από τα ιδιαίτερα ισχυρά στοιχεία της ενοποιημένης θεωρίας ανάπτυξης είναι ότι αποκαλύπτει πως οι αρχικές συνθήκες που προέκυψαν στο μακρινό παρελθόν έχουν επίμονη επίπτωση στις σύγχρονες οικονομικές αποδόσεις. Η θεωρία υποδεικνύει ότι, εάν θέλουμε πραγματικά να κατανοήσουμε τις τεράστιες αποκλίσεις που επικρατούν σήμερα στο κατά κεφαλήν εισόδημα, πρέπει να εξετάσουμε την πηγή παρέκκλισης σε όλο το μήκος και πλάτος των ανθρωπίνων κοινωνιών, που σημειώθηκε πριν από πολλές εκατοντάδες χρόνια. Ουσιαστικά, αν θέλουμε να κατανοήσουμε γιατί η Κένυα είναι 100 φορές φτωχότερη από τις ΗΠΑ, πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά τους παράγοντες που επηρέασαν τους προγόνους των σημερινών πληθυσμών στην Κένυα και στις ΗΠΑ εκατοντάδες χρόνια πριν και πώς αυτοί οι παράγοντες συνέβαλαν στο χάσμα του κατά κεφαλήν εισοδήματος που επικρατεί σήμερα.

Η θεωρία σας κάνει αναφορά σε διάφορους μηχανισμούς και παράγοντες που συνέβαλαν στις τεράστιες διαφορές ανάπτυξης που βλέπουμε σήμερα ανάμεσα στις χώρες του πλανήτη. Ενας απ' αυτούς τους παράγοντες είναι και η γεννητική ποικιλομορφία. Εξηγήστε μας πώς η ποικιλομορφία επηρεάζει την ανάπτυξη.

Το επίπεδο της γεννητικής ποικιλομορφίας, που προσδιορίστηκε χιλιάδες χρόνια πριν, συνέβαλε σημαντικά στην τεράστια διαφορά στο κατά κεφαλήν εισόδημα που επικρατεί σήμερα ανάμεσα στις διάφορες χώρες. Πώς; Υπάρχει ένα είδος συναλλαγής συνδεδεμένο με την ποικιλομορφία στο πλαίσιο της οικονομικής ανάπτυξης. Εάν είμαστε περισσότερο ποικιλόμορφοι, υπάρχουν λιγότερες πιθανότητες συνεργασίας, κάτι που είναι επιβλαβές για την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη μεριά, περισσότερο ποικιλόμορφα γνωρίσματα περιλαμβάνουν κατά πάσα πιθανότητα εκείνα τα χαρακτηριστικά που είναι περισσότερο συμβατά με το τεχνολογικό περιβάλλον και, ως αποτέλεσμα, η ποικιλομορφία είναι ευνοϊκή για την οικονομική ανάπτυξη.Η υπόθεση της θεωρίας είναι ότι υπάρχει ένα βέλτιστο επίπεδο ποικιλομορφίας για διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Η κοινωνία δεν πρέπει να είναι ούτε υπερβολικά ομοιογενής ούτε υπερβολικά ποικολόμορφη. Ετσι, ενώ το ενδιάμεσο επίπεδο γεννητικής ποικιλομορφίας που κυριαρχεί ανάμεσα στους ασιατικούς και ευρωπαϊκούς πληθυσμούς συμβάλλει στην ανάπτυξη, τα υψηλά επίπεδα ποικιλομορφίας ανάμεσα στους αφρικανικούς πληθυσμούς και τα χαμηλά ποσοστά ανάμεσα στους πληθυσμούς των Ινδιάνων έχουν λειτουργήσει ως επιζήμιες δυνάμεις στην ανάπτυξη αυτών των περιοχών.

Θα μπορούσατε να αναφερθείτε στη σημερινή παγκόσμια κρίση και στο εάν έχουμε σε εξέλιξη μια οικονομική περίοδο κατά την οποία η επόμενη γενιά θα δει το βιοτικό της επίπεδο να είναι χαμηλότερο απ' αυτό που απολάμβανε η προηγούμενη γενιά;

Στην πραγματικότητα, θεωρώ πως η σημερινή οικονομική κρίση θα υποχωρήσει σταδιακά και μια ραγδαία τεχνολογική πρόοδος, σε συνδυασμό με πτωτικές τάσεις γονιμότητας, θα εξασφαλίσει ότι το βιοτικό επίπεδο της επόμενης γενιάς θα είναι σημαντικά υψηλότερο απ' αυτό της σημερινής. Προβλήματα, φυσικά, θα συνεχίσουν να επικρατούν σε ξεχωριστές οικονομίες...

Τι επιπτώσεις θα μπορούσε να έχει η συνεχής οικονομική ανάπτυξη στους φυσικούς πόρους και στο περιβάλλον και ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες αυτών των εξελίξεων για τον πλανήτη Γη;

Εάν η παγκόσμια αύξηση του πληθυσμού συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, όπως έγινε κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, τότε θα αντιμετωπίσουμε μια μεγάλη δημογραφική καταστροφή. Εντούτοις, δεν ανησυχώ γι' αυτή την πιθανότητα. Νομίζω ότι, πριν φτάσουμε στο σημείο μιας μεγάλης καταστροφής, οι περιορισμοί στους φυσικούς πόρους θα αυξήσουν το κόστος της ανατροφής των παιδιών σε επαρκές επίπεδο, ώστε να διασφαλιστεί πως η αύξηση του πληθυσμού θα σταματήσει. Παρομοίως, εάν η τεχνολογική πρόοδος δεν μας επιτρέψει να ελέγξουμε τη θέρμανση του πλανήτη, οι επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης θα προκαλέσουν μια οικονομική διολίσθηση στις ποσοστιαίες μονάδες οικονομικής ανάπτυξης, που θα συμβάλλουν στην ισορροπία του περιβάλλοντος.

WHO is who ?

Καθηγητής Οικονομικών στην έδρα «Herbert Η. Goldberger» στο Πανεπιστήμιο Brown και επισκέπτης καθηγητής Οικονομικών στο ΜΙΤ. Ειδικεύεται στα οικονομικά της ανάπτυξης και στα μακροοικονομικά και είναι ο συντάκτης της επιστημονικής επιθεώρησης «Journal of Economic Growth». Είναι μέλος ακαδημαϊκών συμβουλίων σε πολλές χώρες και έχει διδάξει σε πολλά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Οι πολλές δεκάδες επιστημονικές του μελέτες έχουν δημοσιευθεί στις μεγαλύτερες οικονομικές επιθεωρήσεις του κόσμου".

Ναρκοθετώντας την ανάπτυξη (2)

Σημειώνει, σε άρθρο του στην "Ελευθεροτυπία" ο κ. Νίκος Βερναρδάκης (Καθηγητής Οικονομικών Επιστημών, πρώην στέλεχος του ΔΝΤ):

"Χάνουμε την ευκαιρία της ΟΝΕ;

Το 1959, με μια λαμπρή τελετή στην Τράπεζα της Ελλάδος στην οποία παρευρέθη ο βασιλεύς Παύλος, η Ελλάδα σηματοδοτούσε το τέλος μιας εποχής -της εξάρτησής της από την αμερικανική βοήθεια.

Σε λιγότερο από δύο χρόνια από εκείνη τη λαμπρή τελετή, η χώρα, συνυπογράφοντας τη συμφωνία σύνδεσης, εξέφρασε την επιθυμία της να δέσει τις τύχες της με έναν νεοσύστατο τότε συνασπισμό, την Κοινή Αγορά.

Μια εικοσαετία αργότερα, η επιθυμία της Ελλάδας ευοδώθηκε, ενώ στο μεταξύ η ΕΟΚ είχε πλέον δώσει θετικά δείγματα ως προς τη σταδιακή επίτευξη μιας οικονομικής και πολιτικής ένωσης, με την ανοχή των ΗΠΑ και παρά την παρεμπόδιση των σχεδίων της από την Αγγλία, μέσω της δημιουργίας της EFTA -που ναυάγησε.

Από τη στιγμή που η χώρα μας εκδήλωσε για πρώτη φορά την επιθυμία να συμπορευθεί με την Ευρώπη, και καθ' όλη τη διαδικασία μετάλλαξης αυτού του συνασπισμού ( Κοινή Αγορά, αλλεπάλληλες διευρύνσεις, Συνθήκη Maastricht, ΟΝΕ), η Ελλάδα δίνει την εντύπωση ότι ουδέποτε αντιλήφθηκε τη σοβαρότητα των αλλαγών που πραγματοποιούνταν αλλά και ότι πιστεύει ακράδαντα ότι η ίδια δεν χρειάζεται να κοπιάσει εφόσον θα συμπαρασυρθεί προς τον κοινό στόχο από την προσπάθεια των υπολοίπων εταίρων.

Μόνο έτσι μπορούμε να δεχθούμε γιατί κατά τον μισό αιώνα που μεσολάβησε μεταξύ της αίτησης για ένταξη στην ΕΟΚ και σήμερα, έστω και καθυστερημένα καμία κυβέρνηση αλλά και καμία πολιτική παράταξη δεν διερωτήθηκε τι χρειαζόταν από άποψη παραγωγικής δομής ώστε η χώρα να είναι σε θέση να επωφεληθεί απ' αυτήν.

Ουδέποτε αναζητήθηκαν τα αίτια της μόνιμης αδυναμίας να αντιμετωπιστούν οι πρόσφατες προκλήσεις: απορρόφηση του πλεονάζοντος αγροτικού -εργατικού δυναμικού, αποβιομηχάνιση και ένταξη στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον.

Ακούμε για προθέσεις για μετάβαση προς ένα νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα, αγνοώντας το γεγονός ότι οι πελατειακές σχέσεις όχι μόνο δεν συνάδουν με τη χάραξη στρατηγικής αλλά αναιρούν και το συγκριτικό πλεονέκτημα, την ύπαρξη του οποίου δεν σεβαστήκαμε, ούτε βέβαια αντιληφθήκαμε τη μετάλλαξή του διεθνώς σε απόλυτο. Επιπλέον, οι βαθμοί ελευθερίας που διαθέταμε προ δεκαετιών έχουν εξανεμισθεί.

Ετσι, καταλήξαμε να έχουμε μια οικονομία που αποτελείται από έναν ισχνό, έντονα επιδοτούμενο, με ημερομηνία λήξεως πρωτογενή τομέα, μια επίφαση βιομηχανικής παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων, έναν υπέρμετρα διογκωμένο μεταπρατικό τομέα, έναν ασυνήθιστα μεγάλο τομέα «διαχείρισης ακίνητης περιουσίας» (βλέπε ραντιέρηδες), ένα τραπεζικό σύστημα το οποίο ανέκαθεν ευνοεί τον μεταπρατισμό εις βάρος της παραγωγής, κι έναν απίστευτα αναποτελεσματικό δημόσιο τομέα.

Και όλα αυτά λειτουργούν μέσα σ' ένα πλαίσιο πελατειακών σχέσεων και αγορών που απέχουν σημαντικά από τον «ουτοπικό» πλήρη ανταγωνισμό, με λίγους και συχνά με έναν μόνο προμηθευτή, κατακερματισμένες, πολυεπίπεδες... Γενικά, μια οικονομία με ελάχιστη ζήτηση για γνώση και ελάχιστη δυνατότητα για βελτίωση της παραγωγικότητάς της. Κοντολογίς, μια οικονομία που θυμίζει πολύ περισσότερο οικονομίες της Μέσης Ανατολής παρά της Ευρώπης.

Με μια τέτοια οικονομία ενταχθήκαμε στην ΟΝΕ, χωρίς να πτοηθούμε από το γεγονός ότι αυτή δεν αποτελεί «άριστη νομισματική ζώνη», ούτε από το ότι, λόγω της ετερογενούς σύνθεσής της, υπόκειται σε φυγόκεντρες δυνάμεις, κυρίως σε δύσκολες συγκυρίες.

Για την Ελλάδα το δέλεαρ της συμμετοχής στην ΟΝΕ ήταν τεράστιο, εφ' όσον με μιας θα εξαφανιζόταν το αιώνιο πρόβλημα, από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους, της πενίας συναλλάγματος που συνεπάγεται η ασύμμετρη σχέση της παραγωγικής της δομής ως προς τη ζήτηση, ενώ ταυτόχρονα θα υπήρχε και επαρκής ρευστότητα.

Δυστυχώς, το μέγεθος του οφέλους ή της ζημιάς της κάθε χώρας-μέλους λόγω της συμμετοχής της στη νομισματική ένωση εξαρτάται από το βαθμό ολοκλήρωσης των αγορών των προϊόντων, δηλαδή την έκταση των συναλλαγών της εντασσόμενης χώρας και της νομισματικής περιοχής, καθώς και το βαθμό ολοκλήρωσης των αγορών συντελεστών παραγωγής, δηλαδή του βαθμού κινητικότητας της εργασίας και του κεφαλαίου. Οσο περισσότερο απέχει μια χώρα-μέλος ως προς αυτούς τους παράγοντες από τον μέσο όρο της Ενωσης, τόσο περισσότερο μειώνονται τα οφέλη και αυξάνουν οι ζημιές, και τόσο περισσότερο η χώρα υποβάλλεται στις επιπτώσεις εξωγενών διαταραχών, όπως π.χ. σε μια εξωγενή ύφεση, και επίσης τόσο περισσότερο δέχεται αυτές τις επιπτώσεις ετεροχρονισμένα.

Το ποσοστό ως προς το ΑΕΠ των ελληνικών εξαγωγών προς την ευρωζώνη είναι το χαμηλότερο όλων των χωρών-μελών της, η αμοιβή της εργασίας θεωρείται από τις πιο δύσκαμπτες, και η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού είναι η προτελευταία στην ευρωζώνη, με τελευταία την Πορτογαλία.

Λογικά, θα έπρεπε μάλλον να μας είχε ανησυχήσει το γεγονός ότι η Ελλάδα ζητούσε να ενταχθεί σε ένα κλαμπ, στο οποίο ο στόχος του πρωταθλητού του, της Γερμανίας, ήταν διαμετρικά αντίθετος με αυτόν της Ελλάδας. Η Γερμανία είχε ως στόχο ένα ισχυρό ευρώ, ενώ η Ελλάδα το αντίθετο.

Επίσης, για να παραμείνουμε στην ΟΝΕ θα πρέπει η ανταγωνιστικότητά μας να είναι στο επίπεδο του μέσου όρου των υπολοίπων μελών της Ενωσης. Ομως η ανταγωνιστικότητά μας μεταξύ 1953 και 2001 ήταν τέτοια που προκάλεσε την υποτίμηση της δραχμής κατά 30 φορές την αρχική της αξία. Ξαφνικά από το 2001 και μετά περιμέναμε θαύματα;

Αν καταφέρουμε να ξεπεράσουμε την τωρινή κρίση, θα μπορούμε να παραμείνουμε στην ΟΝΕ για τα επόμενα δύο-τρία χρόνια, εφόσον η ανταγωνιστικότητά μας θα μπορεί να αυξάνεται, δυστυχώς κυρίως λόγω μείωσης της απασχόλησης. Μετά, θα αρχίσουμε και πάλι να αποκλίνουμε από το μέσο όρο της ΟΝΕ. Εκτός αν αποκτήσουμε μια δυναμική παραγωγική δομή, άρα ένα κράτος που να διαθέτει βούληση να ξεπεράσει τις όποιες πελατειακές αγκυλώσεις και γνώση ώστε να χαράζει στρατηγική ανασυγκρότησης και ανάπτυξης, και μια διοίκηση που να είναι σε θέση να την υλοποιεί.

Κάτω από ομαλές συνθήκες όλα αυτά που προαναφέρθηκαν θα απαιτούσαν δεκαετίες για να πραγματοποιηθούν, ίσως κάτι λιγότερο σε συνθήκες κρίσης".

Η ανάπτυξη απαιτεί δημιουργία υποδομών και μακροχρόνιο σχεδιασμό

(click στην εικόνα για μεγέθυνση - για επεξήγηση των προεκτάσεων του γραφήματος, αναμένω απορίες σας)

Η έννοια της επένδυσης και η ανάπτυξη

Γράφει, σε άρθρο του στα "Νέα", ο κ. Γιώργος Λακόπουλος:

"Τί είναι επένδυση;

Η ουσία των πραγµάτων κρύβεται στις λέξεις. αλλά οι λέξεις δεν έχουν πάντα αυτονόητο περιεχόµενο. εξ ου και πολύ συχνά οι άνθρωποι θέτουν ερωτήσεις που µπορεί να έχουν περισσότερες από µια απαντήσεις. Π.χ. «Τι είναι η πατρίδα µας;», ρωτούσε πριν από έναν αιώνα ο ποιητής. «Τι εστί έρως;», έγραφαν παλαιότερα στα λευκώµατά τους οι µαθήτριες. Σήµερα άλλες λέξεις ζητούν διευκρινίσεις. «Τι είναι επένδυση;». Τι συνιστά επενδυτικό πρόγραµµα σε µια οικονοµία σαν την ελληνική; Κατά συνέπεια ποιος είναι επενδυτής και ποιος όχι; είναι επενδυτής ένας ξένος που ανοίγει στην ελλάδα µια αλυσίδα καταστηµάτων; Θα είναι επένδυση αυτό που καταγγέλλουν οι φαρµακοποιοί για την αλλοδαπή εταιρεία που σκοπεύει να λειτουργήσει φαρµακεία στην Αθήνα; Είναι επένδυση να εξαγοράζεται µια ελληνική επιχείρηση από µια ξένη; Ή να µας πουλάει µια χώρα τα υπολείµµατα της επεξεργασίας πετρελαίου αντί να τα καίει και να πληρώνει φόρους ρύπανσης; Τα ερωτήµατα είναι επίκαιρα. Και πίσω από το καθένα υπάρχει ολόκληρη ιστορία. Οι επενδυτικές ιδέες που µέχρι σήµερα απασχολούν την κυβέρνηση, είναι αυτής της κατηγορίας: ξένος κεφαλαιούχος έρχεται στην ελλάδα όχι για να παραγάγει πλούτο, αλλά για να συγκεντρώσει το µεγαλύτερο δυνατό µερίδιο από µια αγορά που ήδη υπάρχει. Πρακτικά αυτό σηµαίνει ότι θα βγάλει από το παιχνίδι οµοειδείς επιχειρήσεις και τα κέρδη θα ταξιδεύουν εκτός Ελλάδος. Είναι άραγε αυτό το είδος των επενδύσεων που χρειάζεται αυτήν τη στιγµή η Ελληνική οικονοµία; Μας λείπουν κάποιοι που έρχονται για να εκτοπίσουν απλώς τις εγχώριες επιχειρήσεις του κλάδου τους µε πολυκαταστήµατα, εµπορικά κέντρα και αλυσίδες;

Προφανώς όχι. ∆εν χρειάζεται να είναι οικονοµολόγος κανείς για να καταλάβει ότι για τη σηµερινή Ελλάδα ως επένδυση νοείται ό,τι διευρύνει την παραγωγική βάση της. επενδυτής είναι κάποιος που φέρνει κεφάλαια και δηµιουργεί προϋποθέσεις για την παράγωγη προϊόντων. Ανάπτυξη διά των επενδύσεων είναι αυτό που δηµιουργεί ευηµερία – όχι κάτι που µεγαλώνει τη φτώχεια. Τα έχουν υπόψη τους όλα αυτά στην κυβέρνηση; Εάν τα έχουν, πρέπει να προβληµατιστούν για το είδος των επενδυτών που περιτριγυρίζουν την Ελλάδα. Και να µην ξεχνούν αυτό που έλεγε ο αµερικανός επιχειρηµατίας Ντόναλντ Τραµπ: «Μερικές φορές οι καλύτερες επενδύσεις είναι εκείνες που δεν έκανες».

Το ΑΕΠ των χωρών, όπως φαίνεται από το διάστημα

(click στην εικόνα για μεγέθυνση)

Λες και πρόκειται για καινοφανές συμπέρασμα!

Διαβάζουμε στον "Economist" το παρακάτω άρθρο:

" Η λιτότητα δυναμιτίζει την ανάπτυξη του 2011

Οταν ξέσπασε η κρίση, ήταν οι τολμηρές πολιτικές επιλογές της ενίσχυσης των τραπεζών και των μέτρων τόνωσης της οικονομίας που απομάκρυναν την ύφεση. Το 2011 αναμένεται πως οι πολιτικοί θα διαδραματίσουν εξίσου καθοριστικό ρόλο. Αυτή τη φορά, όμως, ο κίνδυνος είναι να προκαλέσουν ζημιά με την εκτεταμένη λιτότητα και τους συναλλαγματικούς πολέμους.

Οι περικοπές δαπανών εφαρμόζονται παντού σε όλον τον ανεπτυγμένο κόσμο. Ακόμη κι αν η ανάκαμψη είναι αργή, στις ανεπτυγμένες οικονομίες προγραμματίζονται περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων της τάξης του 1% του αθροίσματος των ΑΕΠ τους. Οι οικονομίες αυτές θα αρχίσουν τη νέα χρονιά με ελλείμματα κατά μέσο όρο 8% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος πάνω από το 100% του ΑΕΠ. Ο κρατικός δανεισμός αυξάνεται με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί από το 2007. Τα πλήγματα που έχουν δεχθεί Ελλάδα και Ιρλανδία σκιαγραφούν τις επώδυνες συνέπειες όταν οι αγορές ομολόγων χάσουν την εμπιστοσύνη.

Πρέπει κάτι να γίνει, αλλά κάτι που δεν μπορεί να είναι λιτότητα με οποιοδήποτε τίμημα. Οι κυβερνήσεις πρέπει να χαράξουν ένα αξιόπιστο μονοπάτι προς τη μεσοπρόθεσμη μείωση των ελλειμμάτων τους χωρίς να αποδυναμώσουν υπερβολικά την ήδη ασθενική ανάκαμψη. Πρέπει να αυξήσουν την ηλικία συνταξιοδότησης και να αναδιαρθρώσουν το συνταξιοδοτικό θεσπίζοντας κανόνες και θεσμούς δημοσιονομικούς που θα αποτρέπουν την ασωτία στο μέλλον: και να προτιμούν τις περικοπές δαπανών από τις αυξήσεις φόρων. Δυστυχώς, τα πράγματα δεν δείχνουν καλά. Η δημοσιονομική εικόνα της Αμερικής για το 2011 είναι μάλλον η στασιμότητα. Δεν θα σημειωθεί πρόοδος στα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά ελλείμματα της χώρας, μολονότι η μέριμνα για το έλλειμμα αποτρέπει οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμα μέτρα για την τόνωση της απασχόλησης ή την ενίσχυση της ζήτησης. Θα εφαρμοσθεί αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική, καθώς θα εκπνέει η δέσμη μέτρων του Ομπάμα, καθώς οι Πολιτείες αυξάνουν τους φόρους και μειώνουν τις δαπάνες.

Τα ευρωπαϊκά σχέδια προϋπολογισμού έχουν σχεδιασθεί καλύτερα και από τη Γαλλία μέχρι την Ελλάδα, ευρωπαϊκές χώρες αυξάνουν τα όρια συνταξιοδότησης. Από τη Βρετανία ώς τη Γερμανία οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν θεσπίσει καινούργιους οργανισμούς και κανόνες για τον έλεγχο της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Ωστόσο, η Ευρώπη κινδυνεύει να το παρακάνει. Η περικοπή δαπανών που γίνεται σε συλλογικό επίπεδο θα καταφέρει καίριο πλήγμα στην ανάκαμψη. Συνδυασμοί δημοσιονομικής λιτότητας και ενεργού νομισματικής παρέμβασης θα επιφέρουν κραδασμούς στις αγορές συναλλάγματος. Θα αυξηθούν, έτσι, οι πιθανότητες να κλιμακωθούν οι παρεμβάσεις στις αγορές συναλλάγματος τόσο στον αναπτυγμένο όσο και στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Η στενή προσήλωση στη λιτότητα έχει κι άλλες παρενέργειες. Θα αποσπάσει την προσοχή από τις ευρύτερες μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται οι ανεπτυγμένες χώρες. Η Ιαπωνία και πολλές ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να απελευθερώσουν τις αγορές εργασίας και τον τομέα των υπηρεσιών για να αυξηθεί η παραγωγικότητα. Η Αμερική πρέπει να αντιμετωπίσει την κρίση στην αγορά ακινήτων και να αναδιαρθρώσει το πλαίσιο της επαγγελματικής κατάρτισης, ώστε να μην παγιωθεί η υψηλή ανεργία. Εν συντομία, οι πλούσιες χώρες χρειάζονται μια στρατηγική ανάπτυξης".

"Δι' ελέου και φόβου περαίνουσα, την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν" (*)

Στις περιπέτειες της Ισλανδίας και της Αργεντινής έχουμε αναφερθεί, τόσο εντός του Τμήματος, όσο και σε προηγούμενες αναρτήσεις. Οπως διαβάζουμε στην "Καθημερινή":

" Βγαίνει από την ύφεση η Ισλανδία
Μετά από υποχώρηση του ΑΕΠ της έως και 11%.

Η ισλανδική οικονομία σημείωσε ανάπτυξη κατά 1,2% το τρίτο τρίμηνο αυτού του έτους και η ανάπτυξη αναμένεται να επιβεβαιωθεί το 2011. Η χώρα δείχνει έτσι να βγαίνει από την ύφεση που αποδόθηκε στους «νέους Βίκινγκ», δηλαδή τους διοικητές των τραπεζών Landsbanki, Glitnir και Kaupthing, οι οποίοι προκάλεσαν την κατάρρευση του ισλανδικού χρηματοπιστωτικού συστήματος τον Σεπτέμβριο του 2008.

Όπως συνέβη και με την Ιρλανδία, όπου οι τράπεζες επίσης είχαν προχωρήσει σε ακρότητες, η Ισλανδία είδε το ΑΕΠ της να υποχωρεί κατά 11% μέσα σε δύο χρόνια. Αυτό συνέβη όμως σε ένα πληθωριστικό περιβάλλον, που συνοδεύτηκε από υποτίμηση των δανείων της. Η Ιρλανδία, αντίθετα, υπόκειται στο αποπληθωριστικό καθεστώς της ευρωζώνης, που έχει ως αποτέλεσμα να επιβαρύνεται το χρέος της.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ισλανδίας θα φτάσει το 2010 το 6,3%, για να μετατραπεί στη συνέχεια σε πλεόνασμα. Το έλλειμμα της Ιρλανδίας, αντίθετα, θα διαμορφωθεί φέτος στο 13% (32% με την ενίσχυση των τραπεζών) και δεν αναμένεται να βελτιωθεί το 2011. Η κρίση δεν έπληξε επίσης τις δύο χώρες με την ίδια ένταση. Η ανεργία στην Ιρλανδία έχει φτάσει το 14,1%, ενώ στην Ισλανδία σκαρφάλωσε στο 9,7%, για να πέσει στη συνέχεια στο 7,3%.

Οι Ισλανδοί ξεπέρασαν τα δύσκολα, εκτιμά το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ικανότητα της κυβέρνησης να προστατεύσει το «πολύτιμο βόρειο μοντέλο κοινωνικής προστασίας». Η ύφεση αποδείχθηκε λιγότερο βαθειά απ’ ό,τι αναμενόταν, τόνισε ο Μαρκ Φλάνιγκαν, επικεφαλής της αποστολής του ΔΝΤ. Το χρέος θα φτάσει το 115% του ΑΕΠ, προτού μειωθεί στο 80% το 2015. Το χρέος της Ιρλανδίας, αντίθετα, θα συνεχίσει να αυξάνεται τα τρία επόμενα χρόνια, για να φτάσει το 120%.

Ο Όλαφουρ Γκρίμσον έτριξε τα δόντια στις Βρυξέλλες. «Στην Ισλανδία αφήσαμε τις τράπεζες να καταρρεύσουν», είπε o Ισλανδός πρόεδρος. «Άλλωστε επρόκειτο για ιδιωτικές επιχειρήσεις. Δεν τις ενισχύσαμε οικονομικά, αυτό δεν αποτελεί ευθύνη του Κράτους».

Θα πρέπει πάντως να δείχνουμε προσοχή όταν συγκρίνουμε τις ιρλανδικές και τις ισλανδικές τράπεζες, επισημαίνει η Daily Telegraph. Η Ισλανδία είναι μια μικρή χώρα, που θα μπορούσε να αρνηθεί να πληρώσει τα χρέη της χωρίς να προκαλέσει μια παγκόσμια κρίση. Η ιρλανδική οικονομία είναι δώδεκα φορές μεγαλύτερη. Οι τράπεζές της έχουν στενούς δεσμούς με τις τράπεζες της Γερμανίας, της Ολλανδίας, του Βελγίου και της Βρετανίας, γεγονός που καθιστά αυτό το δίκτυο πολύ ευάλωτο.

Οι τράπεζες δεν αποτελούν όμως τη μοναδική εξήγηση. Σύμφωνα με τον Νομπελίστα Οικονομίας Πολ Κρούγκμαν, η Ισλανδία ορθοπόδησε πιο γρήγορα γιατί δεν έχει υιοθετήσει το ευρώ. «Υποτίμησε το νόμισμά της και επέβαλε έλεγχο των κεφαλαίων», έγραψε ο Κρούγκμαν. «Συνέβη τότε κάτι περίεργο: παρόλο που είχε βυθιστεί στη χειρότερη οικονομική κρίση της ιστορίας της, δεν τιμωρήθηκε τόσο αυστηρά όσο άλλες χώρες». Δύο χρόνια αργότερα, η ισλανδική κορώνα έχει χάσει το 30% της αξίας της, αλλά τα εργοστάσια αλουμινίου λειτουργούν στο 100% για να ικανοποιήσουν την εξωτερική ζήτηση και τα τοπικά προϊόντα έχουν αντικαταστήσει τα εξωτικά λαχανικά και τις εισαγόμενες τομάτες θερμοκηπίου.

Η Ισλανδία ήλθε σε διαπραγμάτευση για τα χρέη της Icesave, της τράπεζας που χρεοκόπησε μαζί με δισεκατομμύρια ευρώ Βρετανών και Ολλανδών καταθετών. Και το επιτόκιο ύψους 5,5% που ζητούσαν στις αρχές του χρόνου οι δύο αυτές χώρες έπεσε στο 3,2%. Αντίθετα, ο υπουργός Οικονομικών της Ιρλανδίας δέχθηκε να πληρώσει η χώρα του επιτόκιο 7% για τα νέα δάνεια από την ΕΕ και τη Βρετανία, με το επιχείρημα ότι η παραμονή στην ευρωζώνη προσφέρει μακροπρόθεσμα περισσότερα πλεονεκτήματα απ’ ό,τι η ανάπτυξη έξω από αυτήν.

Οι οικονομικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η επιστροφή της Ισλανδίας στην ανάπτυξη θα θεωρηθεί από τον πληθυσμό δικαίωση για τη σκληρή στάση που τήρησε η χώρα απέναντι στις ξένες κυβερνήσεις και την επενδυτική κοινότητα. Αντίθετα με το μήνυμα που στάλθηκε στους Ιρλανδούς ότι με το να μην πληρώσουν τα χρέη τους θα μετατραπούν στους παρίες του πλανήτη, η τιμωρία της Ισλανδίας δεν είναι τόσο αυστηρή και η κυβέρνηση θα μπορέσει να βγει ξανά στις αγορές σε μερικά χρόνια και να δανειστεί".

" Ρυθμίζει το υπόλοιπο του χρέους της η Αργεντινή

Η Αργεντινή προβαίνει σε μία νέα «νόμιμη ανταλλαγή (swap)» χρεογράφων, που αφορούν το ιδιωτικό χρέος της από το έτος 2001, σε μία νέα προσπάθεια διακανονισμού του συνολικού χρέους της με τους πιστωτές της, όπως έγινε και το '05 και το '10.

Τα έτη 2005, 2010 το Μπουένος Αϊρες διακανόνισε το 93% του ιδιωτικού του χρέους, που είχε «παραμεληθεί» όταν η λατινοαμερικανική χώρα πέρασε από το πολύ καταστροφικό γι’ αυτήν 2001, και το Μπουένος Αϊρες κήρυξε «στάση πληρωμών» για ένα ποσό ίσον με 100 δισ.δολάρια ΗΠΑ...

Όπως δήλωσε σήμερα ο υφυπουργός των Οικονομικών, Χέρμαν Λορεντσίνο, με τη νέα ρύθμιση θα διακανονιστεί ιδιωτικό χρέος 6,1 δισ.δολαρίων ΗΠΑ.

Το Μπουένος Αϊρες κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να ανταποκριθούν, μιλώντας μάλιστα για «τελευταία ευκαιρία». Σημειωτέον από την πλευρά τους τα «κεφάλαια αντιστάθμισης παντός κινδύνου» αναφερόμενα στα ιδιωτικά χρέη κρατών, που έχουν τα δικαιώματά τους, μιλούν για «τοκογλυφικά κεφάλαια»...

Ως παρατήρηση σημειώνω ότι, και στις δύο αναφερόμενες χώρες, η συνειδητοποίηση της κατάρρευση και η κάθαρση (όπως την μάθαμε στην Ελληνική Τραγωδία) είναι οι συνθήκες που τους επιτρέπουν να ανακτήσουν σωστό βηματισμό.

Για παράδειγμα, στην Ισλανδία, 15 μήνες μετά την συνειδητοποίηση (και την εξαγγελία) της κατάρρευσης, η εξεταστική επιτροπή που συνέστησε το Κοινοβούλιο από ανεξάρτητους ειδικούς έβγαλε πόρισμα 2.400 σελίδων, με το οποίο όχι μόνο καταλόγισε ευθύνες, αλλά και τις προσωποποίησε. Κατονομάζονται ο πρώην πρωθυπουργός Γκέιρ Χάαρντε, τρεις πρώην διοικητές της κεντρικής τράπεζας, υπουργοί, ενώ ποινικές ευθύνες καταλογίζονται σε στελέχη των τριών ιδιωτικών τραπεζών. Ήδη ο εισαγγελέας έβγαλε διεθνή εντάλματα σύλληψης, καθώς πολλά golden boys διέφυγαν στο εξωτερικό, κάνοντας μία μέρα πριν από την εκδήλωση της κρίσης τεράστιες αναλήψεις από τους λογαριασμούς τους. Τρεις συνελήφθησαν και κρατούνται. Η κυβέρνηση έκανε μηνύσεις και ζητάει πίσω τα κλεμμένα.

Η εξεταστική επιτροπή είχε στη διάθεσή της 80 υπαλλήλους, δικό της προϋπολογισμό και δικαίωμα να ζητήσει -ακόμη και να κατασχέσει- στοιχεία από κρατικές υπηρεσίες και ιδιώτες. Επίσης, ανεξάρτητη επιτροπή ετοιμάζει συστάσεις για να γίνουν μεταρρυθμίσεις ώστε να αποφευχθεί παρόμοια κρίση στο μέλλον. Στο πλαίσιο της διαφάνειας, αναρτήθηκε τον Απρίλιο στον ιστότοπο της Βουλής (http://sic.althingi.is/) το πλήρες κείμενο που η κυβέρνηση ονομάζει «Έκθεση της αλήθειας» και οι Ισλανδοί αποκαλούν «Μαύρο πόρισμα» καθώς και εκτεταμένη περίληψη στα αγγλικά. Κανείς, ούτε καν οι κατηγορούμενοι, δεν αμφισβήτησαν την αμεροληψία των συντακτών του πορίσματος.

Το βράδυ της ανακοίνωσης 45 ηθοποιοί συγκεντρώθηκαν στο Δημοτικό Θέατρο του Ρέικιαβικ και διάβασαν επί πέντε συνεχόμενα 24ωρα, σε μια κατάμεστη αίθουσα, ολόκληρη την έκθεση. Για τους περήφανους, πλην εξαπατημένους απογόνους των Βίκινγκς, ήταν μια ομαδική ψυχανάλυση, μια διαδικασία κάθαρσης.

Με το θέμα της ανάκτησης βηματισμού της Ισλανδίας και της Αργεντινής είχαμε αναφερθεί και σε προηγούμενα post (εδώ, εδώ και εδώ).

(*): από τον ορισμό του Αριστοτέλη για την Τραγωδία. Υστατος αποχαιρετισμός στην Ζακλίν Ντε Ρομιγί (Jacqueline de Romilly).

Φυσικά και δεν είναι τυχαίο που φτάσαμε ως εδώ...

Οπως διαβάζουμε στο "Κέρδος":

"Η αυστριακή οικονομική εφημερίδα «Wirtschaftsblatt», σε σχετικό της ρεπορτάζ, φιλοξενεί δύο περιπτώσεις αυστριακών επενδύσεων στην Ελλάδα, που είναι αποκαρδιωτικές για νέους επενδυτές.

Η πρώτη επένδυση αφορά την Energetica Energietechnik GmbH, η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα των φωτοβολταϊκών και έχει ιδρύσει θυγατρική στην Ελλάδα από το 2007. Ο λόγος που επένδυσε στην Ελλάδα, όπως αναφέρει ο επικεφαλής της κ. Ρενέ Μπαντιστούτι, ήταν οι ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη σύσταση της εταιρείας του και η υπόσχεση για επιδότηση ύψους 40%. «Δεν ξέρουμε εάν θα πάρουμε ποτέ τα χρήματα» λέει ο κ. Μπαντιστούτι. «Εκτός αυτού, εδώ και τρία χρόνια δεν υπάρχει επιστροφή φόρου. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Δίκαιο, αυτό θα έπρεπε να έχει γίνει μέσα σε τρεις μήνες».

Η δεύτερη επένδυση αφορά την εταιρεία Avito, ο επικεφαλής της οποίας κ. Ράινχολντ Χέρτζοκ αναφέρει ότι η χρηματοδότηση από την τράπεζα ανήκει στη σφαίρα του αδύνατου. «Οι τράπεζες», λέει, «ζητούν επιτόκια που φθάνουν το 10% και είναι σα να λένε “μακριά τα χέρια από την Ελλάδα”»...

Το δέον γενέσθαι

Γράφει, σε άρθρο του, ο καθηγητής Τζόζεφ Στίγκλιτζ:

"Αντιπροτάσεις στη λιτότητα

Μετά τη Μεγάλη Ύφεση, τα κράτη βρέθηκαν με πρωτοφανή - για καιρό ειρήνης- ελλείμματα, ενώ εντείνονται οι ανησυχίες για περαιτέρω γιγάντωση του εθνικού τους χρέους.

Σε πολλές χώρες, το αποτέλεσμα ήταν να ακολουθήσει νέος κύκλος λιτότητας, με μέτρα που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσουν σε εξασθένηση των εθνικών και παγκόσμιων οικονομιών και σε αξιοσημείωτη επιβράδυνση της ανάκαμψης. Όσοι ελπίζουν σε σημαντικές μειώσεις των ελλειμμάτων θα απογοητευτούν οικτρά, καθώς η οικονομική επιβράδυνση θα επιφέρει μείωση των εσόδων από φόρους και αύξηση των αιτήσεων για επίδομα ανεργίας και άλλες παροχές κοινωνικής πρόνοιας.

Η προσπάθεια συγκράτησης του ρυθμού αύξησης του χρέους λειτουργεί ως ένας τρόπος συνέτισης - αναγκάζει τις χώρες να επικεντρωθούν στις προτεραιότητες και να προσδιορίσουν τις αξίες. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναμένεται να προχωρήσουν σε μαζικές δημοσιονομικές περικοπές όπως έκανε η Βρετανία. Οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις, ωστόσο, επιδεινώνονται σημαντικά εξαιτίας της αδυναμίας των μεταρρυθμίσεων στην υγεία να συγκρατήσουν την αύξηση του κόστους, με αποτέλεσμα να είναι τόσο δυσοίωνες που έχουν οδηγήσει σε μια διακομματική δυναμική για «να γίνει κάτι». Ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα έχει ορίσει μια διακομματική επιτροπή μείωσης του ελλείμματος και πρόσφατα οι πρόεδροι της επιτροπής έδωσαν μια πρόγευση της έκθεσης που πρόκειται να δημοσιεύσουν.

Από τεχνικής πλευράς, η μείωση του ελλείμματος είναι κάτι ξεκάθαρο: θα πρέπει είτε να μειωθούν οι δαπάνες είτε να αυξηθούν οι φόροι. Είναι ήδη σαφές, ωστόσο, ότι η ατζέντα μείωσης του ελλείμματος, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, προχωρά ακόμη πιο πέρα: πρόκειται για μια προσπάθεια αποδυνάμωσης των κοινωνικών συστημάτων προστασίας, μείωσης της παραγωγικότητας του συστήματος φορολογίας και συρρίκνωσης του ρόλου και του μεγέθους της κυβέρνησης, ενώ τα εδραιωμένα συμφέροντα -όπως το σύμπλεγμα στρατιωτικής βιομηχανίας- αφήνονται όσο το δυνατόν πιο ανεπηρέαστα.

Στις ΗΠΑ (και σε ορισμένες άλλες προηγμένες βιομηχανικές χώρες), οποιαδήποτε ατζέντα μείωσης του ελλείμματος θα πρέπει να λαμβάνει υπ' όψιν της αυτά που έχουν συμβεί στην προηγούμενη δεκαετία:

• τη μαζική αύξηση των αμυντικών δαπανών, οι οποίες έλαβαν μεγάλη ώθηση από δύο ανώφελους πόλεμους, αλλά επεκτάθηκαν πολύ περισσότερο,
• την κλιμάκωση της ανισότητας, με το 1% του πληθυσμού να συγκεντρώνει περισσότερο του 20% του εθνικού εισοδήματος, σε συνδυασμό με αποδυνάμωση της μέσης τάξης
  
• το μέσο εισόδημα του αμερικανικού νοικοκυριού υποχώρησε άνω του 5% την περασμένη δεκαετία, ενώ σημείωνε πτώση ακόμη και πριν την ύφεση,
• την υποεπένδυση στον δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών, γεγονός που αποδείχθηκε από τη βουτιά των φόρων στη Νέα Ορλεάνη, και
• την εντατικοποίηση των μέτρων πρόνοιας προς τις επιχειρήσεις -από τις διασώσεις των τραπεζών και την επιδότηση της αιθανόλης, ως τη διατήρηση των γεωργικών επιδοτήσεων, ακόμη και όταν οι εν λόγω επιδοτήσεις έχουν κριθεί παράνομες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου.

Συνεπώς, δεν είναι καθόλου δύσκολο να καταρτίσει κανείς ένα πακέτο μείωσης του ελλείμματος που θα δώσει ώθηση στην αποτελεσματικότητα, θα τονώσει την ανάπτυξη και θα μειώσει τις ανισότητες. Πρέπει, όμως, να γίνουν πέντε βασικά βήματα: Πρώτον, πρέπει να αυξηθούν οι δημόσιες δαπάνες για επενδύσεις υψηλής αποδοτικότητας. Ακόμη και αν αυτό οδηγήσει βραχυπρόθεσμα σε διεύρυνση του ελλείμματος, σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του δημόσιου χρέους. Ποια επιχείρηση δεν θα έπεφτε με τα μούτρα σε επενδυτικές ευκαιρίες με αποδόσεις άνω του 10% εάν μπορούσε -και η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί- να δανειστεί κεφάλαια με τόκο που δεν ξεπερνά το 3%;

Δεύτερον, οι αμυντικές δαπάνες πρέπει να μειωθούν -όχι μόνο οι δαπάνες για τη χρηματοδότηση των ανώφελων πολέμων, αλλά και για την αγορά όπλων που δεν χρησιμοποιούνται γιατί οι εχθροί είναι ανύπαρκτοι. Συνεχίζουμε λες και δεν έχει τελειώσει ο Ψυχρός Πόλεμος και ξοδεύουμε για την άμυνα όσα ξοδεύει όλος ο υπόλοιπος πλανήτης μαζί.

Έπειτα, σειρά έχει η ελαχιστοποίηση των μέτρων πρόνοιας προς τις επιχειρήσεις. Παρότι η αμερικανική κυβέρνηση απέσυρε το δίχτυ προστασίας για τους πολίτες, ενίσχυσε το δίχτυ προστασίας για τις επιχειρήσεις, κάτι που έγινε ξεκάθαρο στη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης με τις διασώσεις της AIG, της Goldman Sachs και άλλων τραπεζών. Η πρόνοια προς τις επιχειρήσεις αντιστοιχεί στο μισό περίπου των συνολικών εσόδων σε ορισμένους τομείς της αγροτικής οικονομίας στις ΗΠΑ. Για παράδειγμα, παρέχονται επιδοτήσεις εκατομμυρίων για το βαμβάκι από τις οποίες επωφελούνται ελάχιστοι πλούσιοι αγρότες, την ώρα που οι τιμές πέφτουν και η φτώχια αυξάνεται μεταξύ των ανταγωνιστών του αναπτυσσόμενου κόσμου.

Ένα εξόφθαλμο παράδειγμα ευνοϊκής μεταχείρισης των επιχειρήσεων είναι ότι η αμερικανική κυβέρνηση ανέχεται τις φαρμακευτικές εταιρείες. Παρότι αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή των προϊόντων τους, δεν έχει το δικαίωμα να διαπραγματεύεται τις τιμές, με αποτέλεσμα να συμβάλει στην αύξηση των εταιρικών εσόδων - και ταυτόχρονα στην αύξηση των κρατικών εξόδων- κατά 1 τρισ. δολάρια την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η πλούσια γκάμα ειδικών προνομίων που απολαμβάνει ο κλάδος ενέργειας, ιδίως οι εταιρείες πετρελαίου κα φυσικού αερίου, με συνέπεια τη ληστρική αντιμετώπιση του Υπουργείου Οικονομικών, καθώς διαστρεβλώνεται ο καταμερισμός των πόρων, και την καταστροφή του περιβάλλοντος. Έπειτα, υπάρχουν οι κατά τα φαινόμενα απεριόριστες παραχωρήσεις των φυσικών πόρων - από το δωρεάν φάσμα συχνοτήτων που παρέχεται στα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά δίκτυα και τα χαμηλά δικαιώματα που καταβάλλουν οι εταιρείες εξορύξεων, έως την επιδότηση των εταιρειών υλοτομίας.

Αυτό που χρειάζεται, επίσης, είναι η δημιουργία ενός πιο δίκαιου και αποτελεσματικού φορολογικού συστήματος χωρίς ειδική φορολογική μεταχείριση των κεφαλαιακών κερδών και των μερισμάτων. Γιατί αυτοί που μοχθούν για τα προς το ζην να φορολογούνται με υψηλότερο δείκτη από εκείνους που δρέπουν τους καρπούς της κερδοσκοπίας (πολλές φορές εις βάρος των άλλων);

Τέλος, δεδομένου ότι το 20% του συνολικού εθνικού εισοδήματος συγκεντρώνεται στο 1% του πληθυσμού, μια μικρή αύξηση των άμεσων φόρων κατά 5%, για παράδειγμα, θα απέδιδε περισσότερο από 1 τρισ. δολάρια σε διάστημα δέκα ετών.

Ένα πακέτο μείωσης του ελλείμματος που θα καταρτιζόταν πάνω σε αυτές τις βάσεις θα ικανοποιούσε και με το παραπάνω ακόμη και τις πιο ευφάνταστες απαιτήσεις των υποστηρικτών συντηρητικής δημοσιονομικής πολιτικής.

Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα: το εν λόγω πακέτο δεν ευνοεί την ελίτ, ούτε τα εταιρικά και άλλα συμφέροντα που έχουν καταλήξει να διαμορφώνουν την πολιτική στις ΗΠΑ. Εξαιτίας αυτής της ακαταμάχητης λογικής της, η εν λόγω πρόταση έχει ελάχιστες ελπίδες να υιοθετηθεί κάποια στιγμή".

Η εξωστέφεια ως μέσο ανάπτυξης

Οπως διαβάζουμε στο "Κέρδος":

"Η εξωστρέφεια σώζει

Την εικόνα μίας οικονομίας σε βαθύτατη ύφεση αποτυπώνουν, όπως ήταν αναμενόμενο, οι ισολογισμοί των επιχειρήσεων για το εννεάμηνο.

Αν και η ολοκληρωμένη συνθετική εικόνα από τα αποτελέσματα θα παρουσιαστεί την Πέμπτη, τα συμπεράσματα είναι ήδη σαφή: Ο επιχειρηματικός τομέας της οικονομίας υφίσταται όλο και περισσότερο τις δραματικές επιπτώσεις μιας βίαιης δημοσιονομικής προσαρμογής σε μια οικονομία που έχει σταματήσει να κινείται, εξαντλεί τα περιθώρια αντοχής του και αντιμετωπίζει το μέλλον με αβεβαιότητα.

Την ίδια στιγμή παρά τις εξαγγελίες και τις κάποιες προσπάθειες της κυβέρνησης να δρομολογήσει πρωτοβουλίες, τα διαθέσιμα αναπτυξιακά εργαλεία δεν επαρκούν, ενώ οι συνθήκες δεν αναμένεται να βελτιωθούν ούτε το 2011.

Εντούτοις, αξίζει να σημειωθεί ότι από τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων προκύπτει και ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον συμπέρασμα: Πολλές επιχειρήσεις που δείχνουν να αντέχουν και να επιτυγχάνουν και αύξηση τζίρου έχουν έναν κοινό παρονομαστή. Είναι επιχειρήσεις εξωστρεφείς που είτε εξάγουν είτε αναπτύσσουν δραστηριότητα και εκτός Ελλάδος.

Οι επιχειρήσεις αυτές δεν εξαρτώνται καθοριστικά από τις συνθήκες στην ελληνική οικονομία και άρα δεν έχουν συνθλιβεί από την καταρρέουσα ζήτηση. Αντίθετα, πολλές εξ αυτών εμφανίζουν και αύξηση δραστηριότητας καθώς ακριβώς λόγω της κρίσης δίνουν έμφαση στην επέκτασή τους εκτός Ελλάδος. Μεταξύ αυτών σημαντική είναι η παρουσία των τραπεζών που, όπως αποδεικνύεται, αντλούν ένα όλο και αυξανόμενο τμήμα της κερδοφορίας τους από τις εκτός Ελλάδος δραστηριότητες, κάτι που δικαιώνει σημαντικές στρατηγικές επιλογές που έγιναν έγκαιρα αν και ενίοτε αμφισβητήθηκαν έντονα.

Οι επισημάνσεις αυτές έρχονται να στηρίξουν με εμφατικό τρόπο τα επιχειρήματα εκείνων που υποστηρίζουν ότι η διέξοδος για την ελληνική οικονομία και η ανάπτυξη μπορούν μόνο να προέλθουν μέσα από την ενίσχυση της εξωστρέφειάς της, την αύξηση των εξαγωγών, την επένδυση σε προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας και ανταγωνιστικότητας.

Παρά την ένταση της κρίσης, οι ελληνικές επιχειρήσεις θα πρέπει άμεσα να επαναπροσδιορίσουν τον προσανατολισμό τους και να χαράξουν μία διαφορετική αναπτυξιακή στρατηγική, επενδύοντας στην εξωστρέφεια και την ανάπτυξη ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων. Και αυτό να το κάνουν σήμερα διότι το αύριο είναι δραματικά αβέβαιο".

Επί του θέματος (της εξωστρέφειας) θα ασχοληθούμε εκτενώς και στο μέλλον, καθότι αποτελεί κυρίαρχο ζήτημα για την Ελληνική οικονομία.

Για πολλοστή φορά, το κύριο ζητούμενο παραμένει η ανάπτυξη

Διαβάζω στον "Economist" το παρακάτω άρθρο:

" Χωρίς σχέδιο ανάπτυξης ο ευρωπαϊκός Νότος

The Economist

Είμαστε και πάλι στο ίδιο σημείο. Σχεδόν πριν από έξι μήνες διασώθηκε η Ελλάδα, και τώρα έχουμε μία παρόμοια υπόθεση. Εγείρονται τρία ερωτήματα. Πρώτον, ποιος πρέπει να θεωρηθεί υπόλογος για το χάος; Δεύτερον, υπάρχει διέξοδος και, τρίτον, τι στο καλό σημαίνει όλη αυτή η αναταραχή για το ευρώ, το κοινό νόμισμα της μεγαλύτερης οικονομικής περιφέρειας του κόσμου; Τουλάχιστον, υπάρχουν κάποια όρια στις ομοιότητες μεταξύ Ιρλανδίας και Ελλάδας. Η Ιρλανδία έχει περισσότερες πιθανότητες να δημιουργήσει ανάπτυξη και να μπορέσει να εξυπηρετήσει τις οφειλές της.

Στο πρώτο ερώτημα, υπόλογη κατ’ αρχάς πρέπει να θεωρηθεί η ίδια η Ιρλανδία. Η «κελτική τίγρης» συνήθιζε να βρυχάται, αλλά δεν πρόσεχε και πολύ τις ανέμελες τράπεζές της και τις αγορές ακινήτων. Διαμορφώθηκε μια φούσκα, και η Ιρλανδία έφθασε να εξαρτάται σε βαθμό επικίνδυνο από έσοδα που προέρχονταν από αυτήν. Οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές της χώρας αποδείχτηκαν στην καλύτερη περίπτωση ανίκανες και στη χειρότερη διαπλεκόμενες. Και με την πρώτη ένδειξη ότι υπάρχει πρόβλημα, η κυβέρνηση έσπευσε να κάνει το λάθος να εκδώσει εγγυήσεις για όλα τα χρέη των τραπεζών. Οι φορολογούμενοι πρέπει να επωμιστούν το καταστροφικό κόστος από τα στοιχήματα των τραπεζών στην αγορά ακινήτων. Ως συνέπεια το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτινάχθηκε στο 32% του ΑΕΠ. Παράλληλα, δεν βοήθησαν την Ιρλανδία τα άλλα μέλη της Ευρωζώνης. Τον Οκτώβριο, στη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών εξασφαλίστηκε συμφωνία για έναν μελλοντικό μηχανισμό διάσωσης με τη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών, η οποία παρέμεινε ασαφής. Η χρονική στιγμή ήταν φοβερή, με την Ιρλανδία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία να αγωνίζονται να επιβάλουν προϋπολογισμούς λιτότητας για το 2011.

Το δεύτερο ερώτημα, που αφορά τη λύση του προβλήματος, δείχνει και πόσο διαφορετική είναι η Ιρλανδία από την Ελλάδα, η οποία ζητούσε από την απρόθυμη κ. Μέρκελ να δώσει χρήματα. Αυτή τη φορά, η συζήτηση διεξάγεται ανάμεσα στους Iρλανδούς, οι οποίοι παλινωδούσαν για το πακέτο διάσωσης, και τις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης, οι οποίες επέμεναν να το δεχθεί. Οι Ιρλανδοί έχουν δίκιο όταν ισχυρίζονται ότι έχουν αρκετά χρήματα μέχρι τα μέσα του επομένου έτους, αλλά ενδεχομένως πολύ πριν από τότε να διαλυθούν οι τράπεζές τους. Από την άλλη πλευρά, οι Ιρλανδοί έχουν ένα δίκιο να δείχνουν καχυποψία ως προς τις προθέσεις των Βρυξελλών και του Βερολίνου. Εν πολλοίς, τα κίνητρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης φαίνεται να είναι το να τιμωρήσουν την Ιρλανδία για τους αγγλοσαξονικούς της τρόπους και ειδικά τον ιδιαίτερα ανταγωνιστικό φορολογικό συντελεστή του 12,5% για τα εταιρικά κέρδη. Η τελευταία ερώτηση αφορά το ευρώ. Παρά τα προβλήματα στην περιφέρειά της, το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης δεν είναι αξιοσημείωτα υψηλό με τα δεδομένα των πλούσιων χωρών. Το πραγματικό πρόβλημα έγκειται στο ότι απουσιάζει ένα αξιόπιστο σχέδιο να αντιμετωπίσει τις «αποκλίνουσες» χώρες, τις δομικές ανισορροπίες μεταξύ της Γερμανίας και των νοτιοευρωπαϊκών χωρών, και κυρίως το ότι οι πενιχρές προοπτικές ανάπτυξης των τελευταίων θα επιδεινωθούν από τη δημοσιονομική τους δυσπραγία. Τέλος, η καίρια ερώτηση συνίσταται στο εάν η Ευρώπη θέλει διαδοχή από Ελλάδες και Ιρλανδίες, ή θα υπερβεί τα πακέτα διάσωσης και θα εστιάσει στην ανάπτυξη".

Αναμένω τις παρατηρήσεις σας.

(5)...και αφορά στην ανάπτυξη όλων (και όχι μόνο των G7)...

Η ουσία της Οικονομικής

Διαβάζουμε το ακόλουθο άρθρο των New York Times:

" Οι νέοι ενεργειακοί δρόμοι χρειάζονται πόρους

The New York Times

Ο Κίσορ Μαχμπουμπάμπι, καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης του Κρατικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, παρακολουθεί την ανάλυσή μου πάνω σε μια -εντυπωσιακή κατ’ εμέ- πρωτοβουλία του Αμερικανού προέδρου, Μπαράκ Ομπάμα. Στόχος του Λευκού Οίκου είναι να δημιουργήσει οκτώ κέντρα ερευνών για την επίλυση των οκτώ βασικών προβλημάτων ενέργειας στις ΗΠΑ. Αυτό το μεγαλόπνοο σχέδιο, όμως, στερείται του συνόλου των απαιτούμενων κονδυλίων για το τρέχον έτος. Εξηγώ, λοιπόν, στον κ. Μαχμπουμπάμπι ότι τα μέλη του Κογκρέσου διαφωνούν για την έγκριση ή μη 25 εκατομμυρίων δολαρίων.

«Θέλετε να πείτε δισεκατομμυρίων», μου λέει. «Οχι», του απαντώ. «Αναφέρομαι σε 25 εκατομμύρια». «Δισεκατομμύρια», μου ανταπαντά, νομίζοντας ότι με διορθώνει για δεύτερη φορά. «Οχι», επιμένω.

Καλωσορίσατε στη νέα πραγματικότητα των ΗΠΑ. Μετριάστε τις δαπάνες, αλλά όχι τις υψηλές προσδοκίες.

Μπορεί το προαναφερόμενο θέμα να φαίνεται ανούσιο, αλλά... επί της ουσίας δεν είναι. Οι χώρες δεν αδρανούν λόγω μιας και μόνον κακής απόφασης, αλλά εξαιτίας χιλιάδων άστοχων αποφάσεων, όπου κυριαρχεί ο αποπροσανατολισμός στην ταξινόμηση των προτεραιοτήτων και στην κατανομή των πόρων. Ως αποτέλεσμα, οι δυνατότητες μιας χώρας δεν αξιοποιούνται επαρκώς, δημιουργώντας μια μόνιμη κατάσταση ημίμετρων. Αυτή είναι η βασική μου ανησυχία για την εξέλιξη των ΗΠΑ.

Βεβαίως, τίποτε δεν είναι μη αναστρέψιμο. Ας αρχίσουμε με τα καλά νέα. Αμέσως μετά τη θριαμβευτική εκλογική νίκη του Μπαράκ Ομπάμα, η ομάδα συμβούλων του σε θέματα ενέργειας, επιστήμης και τεχνολογίας πρότεινε αυτό που ο υπουργός Ενέργειας, Στίβεν Τσου, αποκάλεσε μια σειρά προγραμμάτων σε οκτώ καίριους τομείς. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονταν η μαζική παραγωγή ηλεκτρισμού από ηλιακή ενέργεια, η κατασκευή κτιρίων με αποτελεσματική αξιοποίηση ενέργειας, η πυρηνική ενέργεια και η αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

Για την ανάπτυξη κάθε τομέα οργανώθηκαν ομάδες από πανεπιστημιακούς ερευνητές, κρατικά εργαστήρια και ιδιωτικές εταιρείες με στόχο την ανάπτυξη των ιδεών αυτών σε πρακτικό επίπεδο. Τα διαθέσιμα κονδύλια είχαν οριστεί στα 25 εκατ. δολάρια ετησίως, επί μια πενταετία, όπως επεσήμανε ο ίδιος ο υπουργός Ενέργειας. Στόχος του «ήταν η επιτάχυνση της φυσιολογικής προόδου σε θέματα τεχνολογίας και ενέργειας για την εμπορευματοποίηση καινοτομιών, όπως και τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε νέες βιομηχανίες».

Μέχρι σήμερα, το Κογκρέσο έχει εγκρίνει μόλις 22 εκατ. δολάρια. Κατά τη δική μου άποψη, το Κογκρέσο θα πρέπει να εγκρίνει απευθείας όλα τα κονδύλια για ολόκληρη την πενταετία. Ενα δισεκατομμύριο δολάρια. Ο κ. Τσου, ένας άνθρωπος που έχει κερδίσει το Νομπέλ Φυσικής, δηλώνει πως κατανοεί τους δισταγμούς των μελών του Κογκρέσου κάτω από τις τρέχουσες συνθήκες. Ο ίδιος, όμως, τονίζει ότι η ιδέα πίσω από τη δημιουργία αυτών των οκτώ κέντρων ερευνών είναι να αναπτυχθεί η ίδια δυναμική που οδήγησε στη δημιουργία, για παράδειγμα, του πρώτου ραντάρ. «Δεν θέλουμε να επιτύχουμε μια βαθμιαία πρόοδο σε μεμονωμένους τομείς. Θέλουμε να επιτύχουμε καινοτομίες που θα διασφαλίσουν μείωση στην κατανάλωση ενέργειας σε ένα εμπορικό κτίριο της τάξης του 75%», δηλώνει ο υπουργός Ενέργειας. «Οι επιστήμονες και οι μηχανικοί μπορούν να εντοπίσουν το πρόβλημα. Μπορούν να διακρίνουν, επίσης, τις ευκαιρίες. Αναγνωρίζουν τη λύση και θέλουν να συμβάλουν στην καλύτερη εφαρμογή της», δηλώνει ο ίδιος.

Οι προαναφερόμενες δηλώσεις μού θυμίζουν ένα από τα καλύτερα σχόλια που έχουν διατυπωθεί από στέλεχος του γνωστού γερμανικού κολοσσού τεχνολογίας, της Siemens. Είχε πει τα εξής: «Εάν η Siemens είχε επίγνωση της γνώσης που κατέχει, τότε θα ήταν μια πλούσια εταιρεία». Το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για τις ΗΠΑ. Η χώρα πληρεί όλες τις προδιαγραφές για να χαράξει νέους δρόμους. Αρκεί να μην δαπανά τους πόρους της για τη συντήρηση των παλαιών".

Σωτηρία και χάσμα

Διαβάζουμε το άρθρο του κ. Ιαν Καμπελ (Ian Campbell) στο Reuters:

"Ο θρίαμβος της Χιλής υπενθυμίζει το τεράστιο χάσμα πλουσίων - φτωχών

Ευφορία στη Χιλή και σε ολόκληρο τον κόσμο. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν «εθιστεί» σε μία ασυνήθιστα ευχάριστη είδηση – η ιστορία ενός ατυχήματος σε ορυχείο που δεν τέλειωσε με το θάνατο των μεταλλωρύχων αλλά τη σωτηρία τους από τα έγκατα της γης.

Και η Χιλή απολαμβάνει τα φώτα της δημοσιότητας. Μία χώρα που έχει ιστορικά καταφέρει να διοικείται πιο αποτελεσματικά από τις υπόλοιπες στη Λατινική Αμερική και η οποία νιώθει ότι αυτό σπάνια αναγνωρίζεται διεθνώς. Αλλά η διάσωση-θαύμα υπενθυμίζει ακόμα μία άβολη αλήθεια – ότι οι «φαντάροι» στην αναζήτηση του οικονομικού πλούτου δεν τυγχάνουν της κατάλληλης προστασίας ή αμοιβής.

Αν οι μεταλλωρύχοι είχαν πεθάνει από την κατάρρευση της στοάς στις αρχές Αυγούστου, το συμβάν θα είχε μάλλον καταγραφεί ως ένα αιματηρό δυστύχημα και ο κόσμος θα είχε γρήγορα προχωρήσει παρακάτω. Αλλά η καινοτομία, το κουράγιο και η ευφυΐα τράβηξαν την παγκόσμια προσοχή.

Οι θαμμένοι συνήθως δεν επιστρέφουν, η αντοχή που επέδειξαν στον προσωρινό τους ενταφιασμό αποτέλεσε μια θριαμβευτική επίδειξη θάρρους, η ανέλκυσή τους στην επιφάνεια ήταν ένα τεχνικό επίτευγμα. Ο στόχος τώρα θα πρέπει να είναι να διασφαλιστεί ότι αυτή η ευφυΐα, η ενέργεια και η αφοσίωση θα κατευθυνθούν στην ενίσχυση της ασφάλειας στα ορυχεία παγκοσμίως.

Η διάσωση έκανε τους μεταλλωρύχους σταρ. Όλοι τους θα κερδίσουν χρήματα. Η εμπειρία που τους έφερε κοντά στο θάνατο μπορεί να αποδειχθεί η πλέον τυχερή τους. Αυτό είναι μία ακόμα χαρούμενη ιστορία.

Η διάσωση θα έχει επίσης επιπτώσεις για τη Χιλή. Το ηθικό του κόσμου έχει αναπτερωθεί. Η ρυθμιστική αρχή για τα ορυχεία αναδιαρθρώνεται. Κάποια επισφαλή ορυχεία έκλεισαν.

Αλλά οι εργάτες σε αυτά τα ορυχεία θα ανακουφιστούν που οι ζωές τους τώρα κινδυνεύουν λιγότερο, ή θα θρηνήσουν επειδή δεν έχουν πια δουλειά και η έλλειψη εισοδήματος θα καταστρέψει τις ζωές τους; Ελάχιστοι δουλεύουν στα έγκατα της γης από επιλογή. Είναι η οικονομική ανάγκη που τους οδηγεί εκεί.

Πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες αναπτύσσονται γρήγορα. Οι εργάτες τους συχνά δουλεύουν υπό επικίνδυνες συνθήκες για λίγα χρήματα. Ωστόσο τεράστιες περιουσίες δημιουργούνται. Η διάσωση στη Χιλή μάς θυμίζει το αγεφύρωτο, παγκόσμιο χάσμα πλούτου – στον αναπτυσσόμενο κόσμο αλλά και στον αναπτυγμένο. Κάποιες δουλειές είναι επικίνδυνες από τη φύση τους αλλά οι εργάτες θα πρέπει να προστατεύονται κατά το δυνατόν περισσότερο και να αμείβονται ανάλογα με τους κινδύνους που διατρέχουν. Η ανάδυση από τον τάφο μας το θυμίζει αυτό".

Το κόστος των (αναγκαστικών) μέτρων

Οπως διαβάζουμε στην "Ελευθεροτυπία":

"ΔΝΤ: Κράτη σε κίνδυνο πρέπει να περικόψουν τα ελλείμματά τους

Οι χώρες που βρίσκονται «με ένα πιστόλι στον κρόταφο» από τις χρηματοπιστωτικές αγορές δεν έχουν άλλη επιλογή από την άμεση μείωση των δημοσίων ελλειμμάτων τους, σύμφωνα με τον οικονομικό ερευνητή του ΔΝΤ, Daniel Leigh.

Παρουσιάζοντας μία έκθεση του ΔΝΤ που δημοσιεύτηκε προ δύο εβδομάδων, ο Leigh έκανε ορισμένες παρατηρήσεις που είναι σχετικές με την Ιρλανδί.

Στην έκθεση αναφέρεται πως η σχέση μεταξύ δημοσιονομικής προσαρμογής και οικονομικής ανάπτυξης είναι σε μεγάλο βαθμό γραμμική. Αυτό σημαίνει πως καθώς η δημοσιονομική αναδίπλωση αυξάνει σε μέγεθος, η επίπτωση στην απασχόληση και την οικονομική ανάπτυξη είναι αναλογικά αρνητική.

Η έρευνα επίσης τονίζει ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της δημοσιονομικής λιτότητας μπορεί να αποδειχθούν διπλές σε μέγεθος εάν απουσιάζουν πολιτικές νομισματικής χαλάρωσης (πχ μείωση επιτοκίων). Επίσης μπορεί αποδειχθούν δύο φορές μεγαλύτερες εάν το ίδιο διάστημα πραγματοποιείται αλλού δημοσιονομική εξυγίανση.

Από την σκοπιά της Ιρλανδίας, στο τρέχον πλαίσιο, αυτό που δείχνει η μελέτη είναι πως τα μέτρα μείωσης του ελλείμματος θα έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις σε απασχόληση και ανάπτυξη.

Ο δρ. Leigh δήλωσε εντούτοις πως οι χώρες που πληρώνουν υψηλά επιτόκια για να δανειστούν, θα μπορούσαν να επωφεληθούν εάν υλοποιούνταν τα σχέδια δημοσιονομικής σταθεροποίησης.

Η νέα αυτή έρευνα του ΔΝΤ διαψεύδει προηγούμενη έρευνα άλλων οικονομολόγων (κυρίως του πανεπιστημιακού στο Χάρβαρντ Alberto Alesina) που βρήκαν ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της δημοσιονομικής λιτότητας στην απασχόληση και την ανάπτυξη θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν με το παραπάνω από τις θετικές οικονομικές επιπτώσεις της βελτίωσης της εμπιστοσύνης".

Τα λέμε κάθε μέρα...

Οπως διαβάζουμε στην "Ελευθεροτυπία":

"Στίγκλιτς: Μην μειώνετε τους φόρους, επενδύστε

Η ανάκαμψη μπορεί να έρθει δια μέσου της εξής μίας οδού: των επενδύσεων. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει ο νομπελίστας οικονομολόγος, Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο οποίος επιχειρεί να αποσυνδέσει την μείωση των φόρων με την επιστροφή της ανάπτυξης.

Μιλώντας στο CNBC εξέφρασε την άποψη ότι η οικονομία των ΗΠΑ δεν θα πρέπει να μειώσει τους φόρους αλλά να δώσει ώθηση στις επενδύσεις.

“Η ερώτηση δεν είναι το αν ξοδεύει κανείς αλλά το πώς ξοδεύει” ανέφερε.

“Εάν ξοδεύουμε σε επενδύσεις θα αναπτυχθούμε σήμερα και στο μέλλον” πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τον ίδιο η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν έδωσε την δέουσα προσοχή στο μέγεθος της ύφεσης και την δυναμική της και δεν σχεδίασε τα μέτρα στήριξης της οικονομίας όπως έπρεπε".

Ανταγωνιστικότητα, ανάπτυξη και διαρθρωτικό έλλειμμα

Γράφει σε άρθρο του στην "Καθημερινή" ο κ. Θοδωρής Πελαγίδης (καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης Πανεπιστημίου Πειραιώς):

" Διαρθρωτικό έλλειμμα και χρέος

Του Θοδωρή Πελαγίδη

Παρά τη μεγάλη μείωση των εισαγωγών και την «αντοχή» των εξαγωγών, που έστω και για λίγα ποσοστά αυξάνονται, το μεγάλο έλλειμμα που σχηματίζεται στο λεγόμενο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της χώρας δεν μπορεί να κρυφτεί. Αυτό υπολογίζεται ότι για το 2010 θα βρίσκεται μεταξύ 8-9% του ΑΕΠ. Σε περιόδους ισχυρής οικονομικής μεγέθυνσης, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι τουλάχιστον ένα μέρος αυτού του ελλείμματος δημιουργείται από την υπερβάλλουσα οικονομική μεγέθυνση της ελληνικής οικονομίας σε σύγκριση με τους εμπορικούς εταίρους.

Ομως, σε κάθε περίπτωση, η σημερινή εικόνα μάς δείχνει ένα «διαρθρωτικό έλλειμμα», το οποίο είναι ίσως πιο ανησυχητικό από τα γνωστά δημόσια ελλείμματα. Κι αυτό γιατί το εξωτερικό αυτό έλλειμμα «δημιουργεί» την ανάγκη για δανειστικές κεφαλαιακές εισροές.

Στο σημείο αυτό θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει ότι οι κεφαλαιακές ροές «θα μπορούσε να είναι αυτόνομες κι όχι δανειακές. Δηλαδή, ξένες επενδύσεις. Ομως ούτε αυτό είναι εφικτό, κι όχι μόνο λόγω ύφεσης. Δεν είναι, για τον ίδιο λόγο που έχουμε και το τόσο μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο.

Πιο συγκεκριμένα, στην ελληνική αγορά κυριαρχούν διεθνείς κυρίως μεγάλες εταιρείες και συνήθως συγκροτούν στην ουσία ιδιότυπα μονοπώλια ή δυοπώλια. Ετσι οι τιμές κρατιούνται ψηλά, ενώ η εγχώρια παραγωγή παραμένει περιθωριακή και η απασχόληση περιορισμένη. Παρατηρούμε με έκπληξη αγαθά, κατά τα άλλα «εύκολα» και ώριμα να παραχθούν εγχωρίως στην Ελλάδα. Αλλά και ξένες επενδύσεις είναι δύσκολο να γίνουν σε ένα τέτοιο «κλειστό» περιβάλλον με την τεράστια γραφειοκρατία και τα ελεγχόμενα κανάλια παραγωγής και διανομής! Ποια είναι η επίπτωση της κατάστασης αυτής στα δημοσιονομικά; Οπως προαναφέρθηκε, ο αναπόφευκτος δανεισμός υπονομεύει τη βιωσιμότητα της ελληνικής οικονομίας. Ακόμη και σε φάση ισχυρών αναπτυξιακών ρυθμών, η διείσδυση των εισαγωγών αυξάνεται και δημιουργεί τις συνθήκες μιας οικονομικής επιδείνωσης σε δεύτερη φάση, όπως αυτή που βιώνουμε σήμερα. Προσθέστε τις εγχώριες κλειστότητες και αγκυλώσεις, τη διαφθορά, την ανεπάρκεια του πολιτικού συστήματος και τους αθρόους διορισμούς στο Δημόσιο, και θα έχετε ένα εκρηκτικό μείγμα.

Ομως, πέρα από τις δικές μας ευθύνες, το πάρτι των πολυεθνικών καταλήγει τελικώς σε εξωτερικό δανεισμό με -σήμερα- φοβερά επαχθείς όρους. Τα χρήματα του Μνημονίου, κατά τα άλλα απαραίτητα και οπωσδήποτε η μόνη λύση εδώ που φτάσαμε, «χρηματοδοτούν» ασφαλιστικά ταμεία και ευρωπαϊκές τράπεζες που το παράκαναν αγοράζοντας ελληνικά ομόλογα υψηλών αποδόσεων χωρίς φειδώ και περίσκεψη. Αλήθεια, όλοι αυτοί, δηλαδή οι αγορές, δεν έβλεπαν πριν από 10-12 μήνες πού οδηγείται αυτή η παράλογη κατάσταση;

Τη βδομάδα αυτή ανακοινώθηκε το αναπόφευκτο. Η Ελλάδα, αν και θα πετύχει τους περισσότερους στόχους του Μνημονίου, θα είναι αδύνατον να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις αποπληρωμής με το τέλος του προγράμματος του Μνημονίου. Ετσι η «επιμήκυνση» ως ιδιότυπη αναδιάρθρωση του χρέους θα αποτρέψει τη χρεοκοπία. Δεν είναι μόνο ότι εκτός από το χρέος που έτσι κι αλλιώς πρέπει να ανανεωθεί την περίοδο εκείνη (2013), πρέπει να αρχίσει και η αποπληρωμή των δανεικών του Μνημονίου (110 δισ.). Είναι κυρίως το γεγονός ότι για να μπορέσει να βγει η Ελλάδα στις αγορές, πρέπει να «αποκτήσει» έως τότε ρυθμούς μεγέθυνσης ονομαστικού ΑΕΠ υψηλότερους του ονομαστικού επιτοκίου για δάνεια που πληρώνει. Αυτό είναι φυσικά αδύνατο να γίνει. Κι όχι μόνο λόγω της αναπόφευκτης αφαίρεσης ρευστότητας από την οικονομία που ρίχνει το ΑΕΠ κάτω, δηλαδή αύξηση φόρων και μείωση δαπανών. Το ευρωπαϊκό περιβάλλον είναι και θα είναι στάσιμο προσεχώς, καθώς θα συνεχιστεί η «μετανάστευση» ρυθμών μεγέθυνσης και θέσεων εργασίας στις νέες οικονομικές υπερδυνάμεις, ενώ μόνο από την πρόσφατη ανατίμηση του ευρώ η γερμανική οικονομία αναμένεται να απολέσει 2% ΑΕΠ από τη μείωση των εξαγωγών της.

Σ’ αυτό το κλίμα, ως ανέκδοτο μόνο ακούγεται ότι από τα τέλη του 2011 θα αρχίσει η αποκλιμάκωση της ανεργίας εδώ στην Ελλάδα μαζί με την ταυτόχρονη έξοδό μας από το τούνελ της λιτότητας. Το πιθανότερο είναι, εάν δεν έχουμε προχωρήσει σε μια κάποια εγχώρια παραγωγική αναγέννηση, να έχουμε κι εμείς μια κάποια μορφή «αποπληθωριστικής μεγέθυνσης», όπου με περίπου 1% αύξηση του ΑΕΠ θα έχουμε την ανεργία να αυξάνεται συνεχώς μαζί με μια μικρή παραγωγική βάση που θα έχει επιζήσει μεν, αλλά θα είναι πολύ περιορισμένη για να περιλαμβάνει το σύνολο σχεδόν της ελληνικής οικονομίας. Δηλαδή οικονομία και κοινωνία του… 1/3".

Και πάλι για την ανάπτυξη

Οπως διαβάζουμε στην "Ελευθεροτυπία":

"Γιατί δεν πιάνουν τόπο τα ευρωπαϊκά κονδύλια
ΣΤΑ ΑΛΛΑ ΚΡΑΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ ΥΠΕΡΑΞΙΕΣ, ΕΔΩ ΟΜΩΣ ΟΧΙ!

Της ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΚΑΔΔΑ

ΜΠΟΡΕΙ μια χώρα να πάρει ως «δώρο» 100 ευρώ και να βάλει στην τσέπη της 94; «Ναι» είναι, δυστυχώς, η απάντηση στην περίπτωση της Ελλάδας όσον αφορά τα κοινοτικά κονδύλια, τον βασικό δηλαδή πυλώνα στον οποίο επιχειρείται να στηριχθεί η πολυπόθητη ανάπτυξη.

Μια σειρά από λόγους οδηγούν σε αυτή την αρνητική πρωτιά. Πολλά από τα κοινοτικά κονδύλια αξίας 20,2 δισ. ευρώ που θα δοθούν τα επόμενα χρόνια δεν θα διατεθούν σε δράσεις που δημιουργούν προστιθέμενη αξία και έχουν κέρδη για τη χώρα (νέες τεχνολογίες, καινοτομία και επιχειρηματικότητα), αλλά σε βαριές υποδομές οι οποίες απαιτούν εξοπλισμό που θα αγοράσουμε από το εξωτερικό.

Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων εκτιμά ότι ενώ σχεδόν όλα τα κράτη αποκομίζουν σημαντικές υπεραξίες, στην Ελλάδα αυτό δεν συμβαίνει: Για κάθε 100 ευρώ κοινοτικών κονδυλίων που έρχονται, «καταφέρνουμε» όχι μόνο να μην έχουμε κέρδος αλλά και να «επιστρέφουμε» στο εξωτερικό 6 ευρώ. Δηλαδή, μας μένουν 94 ευρώ (πολλαπλασιαστής 0,94%).

Αυτό δεν συμβαίνει σε κανένα από τα «παλαιά» κράτη της Ε.Ε., που λαμβάνουν ακόμη κοινοτικά κονδύλια. Εκτιμάται ότι το 2016 στην Ισπανία θα έχουν για κάθε 100 ευρώ κέρδος 12 ευρώ και στην περίπτωση της Πορτογαλίας 16 ευρώ από την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

Θα αλλάξει αυτή η εικόνα; Ναι, αλλά στο μακρινό 2025. Τότε η οικονομία της Ελλάδος θα έχει κέρδος 162 ευρώ. Πάλι θα είμαστε φτωχοί συγγενείς. Στην Ισπανία τα κέρδη θα είναι σχεδόν διπλάσια στα 267 ευρώ και στην Πορτογαλία στα 216 ευρώ.

Η αιτία για την υστέρηση της χώρας μας είναι ότι τοποθετεί τα λεφτά σε έργα που δεν έχουν υπεραξία. Ετσι, μεγάλο μέρος των χρημάτων «γύρισε» στο εξωτερικό. Τροφοδότησε δηλαδή ογκωδέστατες εισαγωγές εξοπλισμού, πρώτων υλών κ.λπ., οι οποίες προκάλεσαν ένα ακόμη πλήγμα: αύξησαν το έλλειμμα του εξωτερικού ισοζυγίου της χώρας, το οποίο πλέον θα επιβλέπει η Ε.Ε., ζητώντας μειώσεις μισθών στον ιδιωτικό τομέα για να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα (τον Μάιο ξεφύγαμε προσωρινά μόνον τον κίνδυνο).

Το πρόβλημα περιγράφεται αναλυτικά στην έκθεση της Επιτροπής. Οπως αναφέρεται, τα λεφτά είναι κατανεμημένα πολύ άνισα.

Ετσι μία ακόμη φορά οδεύει για υποδομές η μερίδα του λέοντος των κονδυλίων, το 63,52% αναλογία από τις μεγαλύτερες στην Ε.Ε., έναντι 50% στην Κύπρο και στην Ισπανία, αλλά και μόνο 40% στην Πορτογαλία. Αντιθέτως, μόνο το 6,8% καταλήγει στη στήριξη της βιομηχανίας και των υπηρεσιών".

Ανάπτυξη;

Ακούμε και διαβάζουμε στα Μ.Μ.Ε. περί επαναφοράς του μέτρου της απόσυρσης. Περί του θέματος διαβάζουμε σε άρθρο της "Καθημερινής":

"Κρίση Ιδιωτικής Χρήσεως

Tου Πασχου Μανδραβελη

Ακόμη και συνυπολογίζοντας το γεγονός ότι οι αριθμοί που κυκλοφορούν στον δημόσιο διάλογο είναι πάντα -και για προφανείς λόγους- υπερβολικοί, είναι αλήθεια ότι η κρίση στον κλάδο αυτοκινήτου παραείναι μεγάλη. Είναι σίγουρα μεγαλύτερη από ό, τι σε άλλους καταναλωτικούς κλάδους, ακριβώς επειδή τα χρόνια της πλασματικής ευημερίας η ανάπτυξη επίσης παραήταν μεγάλη. Το «Greek Cayenne» ήταν το δεύτερο καλύτερο ανέκδοτο (μετά τα «Greek Statistics») που κυκλοφορούσε στην Ευρώπη. Δικαίως: υπήρχε μια χώρα που δανειζόταν αφειδώς, όχι για να επενδύσει στο μέλλον, αλλά για να αγοράζει τετράτροχα πολυτελείας ή όχι και τόσο πολυτελείας. Από το 2000, 280.000 νέα αυτοκίνητα κυκλοφορούσαν στην ελληνική αγορά κάθε χρόνο.

Φέτος, όπως είναι φυσικό, ο αριθμός αυτός μειώθηκε. Πάλι κυκλοφορούν νέα αυτοκίνητα στους δρόμους, αλλά όχι με τον ρυθμό των περασμένων ετών. Σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ο αριθμός των νέων αυτοκινήτων το διάστημα Ιανουαρίου-Αυγούστου 2010 έφτασε τα 149.371. Αυτό, όπως είναι φυσικό, δημιουργεί πολλά προβλήματα στην «οικονομία της βιτρίνας» που διογκώθηκε υπερβολικά τα τελευταία χρόνια. Επιχειρήσεις κλείνουν και δυστυχώς απολύονται πωλητές. Το γεγονός ότι η αγορά είχε φουσκώσει φαίνεται από τον αριθμό των «λουκέτων», που οι ίδιοι οι έμποροι διαλαλούν. Αν πραγματικά έκλεισαν 2.000 επιχειρήσεις, τίθεται το ερώτημα: «πόσες τελικά ήταν»; Και αν πραγματικά απασχολούνται 90.000 εργαζόμενοι στον κλάδο αυτοκινήτου, το συμπέρασμα είναι ότι σ' αυτήν την χώρα υπάρχουν δύο κλάδοι εργασίας: οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι απασχολούμενοι με το αυτοκίνητο. Και να φανταστεί κανείς ότι δεν παράγουμε ούτε τα τασάκια. Η αντίδραση φυσικά εκείνων που εμπορεύονται την παραγωγή άλλων είναι η τυπική ελληνική: «τι κάνει το κράτος»; Ζητούν «μέτρα στήριξης της αγοράς», να επανέλθει η απόσυρση και άλλα τέτοια... αναπτυξιακά. Να σημειώσουμε ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο που πέρυσι το καλοκαίρι ενώ βρισκόταν στο χείλος της οικονομικής καταστροφής θεσμοθέτησε κίνητρα για την εισαγωγή και αγορά αυτοκινήτων. Η «αναπτυξιακή» λογική ήταν πάλι η τυπική ελληνική: να παράγουν οι Γερμανοί Καγιέν, να τα αγοράζουμε εμείς, για να έχουν αυτοί εξαγωγές και να παίρνει το κράτος μερτικό υπό τη μορφή φόρων.

Είναι κρίμα που η αγορά αυτοκινήτων βρίσκεται σε τέτοια δύσκολη κατάσταση, αλλά και πολλοί συνταξιούχοι βρίσκονται σε δυσκολότερη. Δύσκολα οι τελευταίοι θα πεισθούν ότι οι θυσίες τους είναι αναγκαίες, αν γίνει έκπτωση 7.000 ευρώ στα τέλη ταξινόμησης ενός αυτοκινήτου 3.000 κυβικών εκατοστών. Η συγκυρία δεν είναι μόνο δύσκολη οικονομικά, μυρίζει μπαρούτι και κοινωνικά. Είναι πολλοί εκείνοι που ανέχονται τη μείωση των εισοδημάτων τους, διότι νιώθουν ότι τα μέτρα λίγο-πολύ πλήττουν όλους αναλογικά. Από την άλλη, είναι πολλοί και εκείνοι που ψάχνουν επιχειρήματα για να σταματήσουν με δυναμικό τρόπο κάθε προσπάθεια αναδιάρθρωσης της οικονομίας.

Η ύφεση είναι το αποτέλεσμα μιας οικονομίας χωρίς ισχυρή παραγωγική βάση, η οποία τα τελευταία χρόνια ξεσάλωσε σε δανεισμό και καταναλωτικές δαπάνες. Δυστυχώς πρέπει να τη ζήσουμε και να αναδιαρθρώσουμε την οικονομία σε πιο υγιή βάση. Το μόνο που δεν πρέπει να κάνουμε είναι ό, τι και στο παρελθόν".

Εταιρική υπευθυνότητα και ανάπτυξη

Γράφει, σε άρθρο της στο "Κέρδος" η κ. Τίνας Πασσαλάρη (επικεφαλής τμήματος Παροχής Υπηρεσιών Βιώσιμης Ανάπτυξης, KPMG):

"Υποχρεωτική και εθελοντική έκδοση πληροφοριών εταιρικής υπευθυνότητας

Η παγκόσμια οικονομική κρίση έχει στρέψει το ενδιαφέρον των κυβερνήσεων στην ενίσχυση των ρυθμιστικών τους απαιτήσεων, με στόχο την αύξηση της διαφάνειας της λειτουργίας των εταιρειών και τον περιορισμό των απωλειών της αγοράς. Επιπλέον, την τελευταία τριετία έχουν παρατηρηθεί σημαντικές αλλαγές στην προσέγγιση δημοσίευσης πληροφοριών εταιρικής υπευθυνότητας σε πολλές χώρες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι σκανδιναβικές χώρες, με τη Σουηδία να έχει θεσμοθετήσει την υποχρεωτική δημοσίευση απολογισμών εταιρικής υπευθυνότητας για τις κρατικές εταιρείες. Παράλληλα, η νέα τάση στη δημοσίευση εταιρικών απολογισμών προστάζει την έκδοση ενιαίων εκθέσεων, οι οποίες αποτυπώνουν συνολικά την επίδοση μίας εταιρείας, ενοποιώντας οικονομικά και μη οικονομικά στοιχεία.

Οι παραπάνω εξελίξεις οδήγησαν την KPMG, το πρόγραμμα Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), το Global Reporting Initiative (GRI) και το Τμήμα Εταιρικής Διακυβέρνησης στην Αφρική του Πανεπιστημίου του Stellenbosch στην έκδοση της έρευνας «Carrots and Sticks - Promoting Transparency and Sustainability», η οποία μελετά την προσέγγιση 30 χωρών από όλο τον κόσμο (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) στην υιοθέτηση εθελοντικών και υποχρεωτικών προσεγγίσεων για την έκδοση απολογισμών / πληροφοριών εταιρικής υπευθυνότητας.

Τα κυριότερα συμπεράσματα της έρευνας αυτής έδειξαν τα κάτωθι:

Τα τελευταία 4 χρόνια, οι κυβερνήσεις των χωρών έχουν προχωρήσει σημαντικά στη θέσπιση ρυθμιστικών κανόνων για την έκδοση εταιρικών πληροφοριών βιώσιμης ανάπτυξης.
Οι θεσμοθετημένες και εθελοντικές προσεγγίσεις φαίνεται να αλληλοσυμπληρώνονται, με τις κυβερνήσεις να ψάχνουν τη σωστή αναλογία, ώστε να προχωρήσουν στην οριοθέτηση των ελάχιστων υποχρεωτικών απαιτήσεων.

Η σταδιακή ενσωμάτωση οικονομικών και μη πληροφοριών σε έναν απολογισμό, αν και προς το παρόν βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, αποδεικνύει την αγωνία της αγοράς να αποτρέψει νέα οικονομικά σκάνδαλα και να επιτευχθεί η μετάβαση σε βιώσιμες αγορές και οικονομίες.
Στις αναπτυσσόμενες αγορές, τα χρηματιστήρια ζητούν από τις εταιρείες να είναι διαφανείς στη λειτουργία τους και να δημοσιοποιούν μη οικονομικά στοιχεία για το περιβάλλον, την κοινωνία και τη διακυβέρνησή τους. Για παράδειγμα, τα χρηματιστήρια της Σανγκάης στην Κίνα και του Γιοχάνεσμπουργκ στη Νότιο Αφρική έχουν προχωρήσει στην έκδοση συγκεκριμένων απαιτήσεων για τις εισηγμένες εταιρείες.

Τα υφιστάμενα πρότυπα στοχεύουν συνήθως σε συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων, όπως καθορισμένου μεγέθους, εισηγμένες, ρυπογόνες ή κρατικές εταιρείες. Ανάλογες απαιτήσεις αναμένεται να εγερθούν σύντομα για τους δημόσιους και τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς (ΜΚΟ).

Οι νομοθέτες κατά την ανάπτυξη εθνικών υποχρεωτικών ή εθελοντικών προτύπων οφείλουν να συνυπολογίζουν τις υφιστάμενες διεθνείς αρχές, στοχεύοντας στην ενίσχυση της συγκρισιμότητας των παρεχόμενων πληροφοριών.

Βάσει των παραπάνω ευρημάτων, η έρευνα καταλήγει στις εξής προτάσεις:

Να ενισχυθεί ο ρόλος των νομοθετών.

Οι νομοθέτες να αναγνωρίζουν την αρχή της συμπληρωματικότητας, θέτοντας τα υποχρεωτικά κατώτερα όρια για τη δημοσίευση πληροφοριών εταιρικής υπευθυνότητας και αφήνοντας ταυτόχρονα περιθώριο για καινοτόμες εθελοντικές προσεγγίσεις.

Οι κυβερνήσεις να δώσουν κίνητρα στις εταιρείες για τη δημοσίευση πληροφοριών πέραν των ελάχιστων απαιτητών από τον νόμο.

Τα υποχρεωτικά εθνικά πρότυπα θα πρέπει να απλοποιηθούν και να ακολουθούν, στον βαθμό που είναι δυνατόν, τα διεθνή πρότυπα.

Ολα τα ενδιαφερόμενα μέρη καλούνται να αναγνωρίσουν την ανάγκη σύγκλισης στο θέμα των απολογισμών. Χρηματιστήρια, οργανισμοί πιστοληπτικής αξιολόγησης και ΜΚΟ οφείλουν να συνεργαστούν με το κράτος και τις επιχειρήσεις, ώστε να θέσουν κοινές οδηγίες για τη βελτίωση των σημερινών πρακτικών.

Η επιλογή των ενιαίων απολογισμών χρήζει περαιτέρω προσοχής από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων αυτών που καθορίζουν τις απαιτήσεις.

Στην Ελλάδα, με τον Νόμο 3487/2006 ενσωματώθηκε στο εθνικό Δίκαιο η Οδηγία 2003/51/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2003 «για την τροποποίηση των Οδηγιών του Συμβουλίου 78/660/ΕΟΚ, 83/349/ΕΟΚ, 86/635/ΕΟΚ και 91/674/ΕΟΚ σχετικά με τους ετήσιους και τους ενοποιημένους λογαριασμούς εταιρειών ορισμένων μορφών, τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και ασφαλιστικών επιχειρήσεων» (ΕΕΙ.178/17.7.2003). Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, κάθε εισηγμένη εταιρεία που υπερβαίνει δύο από τα παρακάτω όρια:

Ο ετήσιος ισολογισμός της υπερβαίνει τα 2,5 εκατ. ευρώ.

Εχει κύκλο εργασιών 5 εκατ. ευρώ ή

Απασχολεί πάνω από 50 άτομα.

Υποχρεούται «στον βαθμό που απαιτείται για την κατανόηση της εξέλιξης της εταιρείας, των επιδόσεών της ή της θέσης της, η ανάλυση της Έκθεσης Διαχείρισης (του Διοικητικού Συμβουλίου προς την τακτική Γενική Συνέλευση) να περιλαμβάνει τόσο χρηματοοικονομικούς όσο και, όπου ενδείκνυται, μη χρηματοοικονομικούς βασικούς δείκτες επίδοσης, που έχουν σχέση με το συγκεκριμένο τομέα δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με περιβαλλοντικά και εργασιακά θέματα».

Η συγκεκριμένη αναφορά στον παραπάνω νόμο είναι αρκετά γενική, αφήνοντας στις εταιρείες πολλά περιθώρια ερμηνείας και ευελιξίας. Η απουσία μιας ουσιαστικής νομοθετικής απαίτησης για την έκδοση πληροφοριών εταιρικής υπευθυνότητας εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τα χαμηλά ποσοστά έκδοσης κοινωνικών απολογισμών σε σχέση με άλλες χώρες.

Δεδομένου ότι η φερεγγυότητα και η διαφάνεια των δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών της χώρας αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, η θέσπιση ενός νόμου που θα έθετε κάποια κατώτερα επίπεδα δημοσίευσης μη οικονομικών στοιχείων ίσως να αποτελούσε στην παρούσα φάση ένα ουσιαστικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, το οποίο ταυτόχρονα θα ενίσχυε τον στόχο της ελληνικής οικονομίας για βιώσιμη ανάπτυξη".