Η δύναμη των λόμπυ και των καρτέλ

Οπως διαβάζουμε στο "Bloomberg" (αναδημοσίευση στην "Καθημερινή"):

" Τα οργανωμένα ιδιωτικά συμφέροντα δεν αγαπούν τις ελεύθερες αγορές

Οι άνθρωποι των επιχειρήσεων αρέσκονται να δηλώνουν πως αγαπούν τις ελεύθερες αγορές και να κατηγορούν το κράτος ότι περιορίζει την επιχειρηματικότητα. Η αλήθεια είναι, όμως, πως οι επιχειρήσεις δεν συμπαθούν καθόλου τις ελεύθερες αγορές.

Ο ανταγωνισμός είναι καλός για τους καταναλωτές επειδή διατηρεί τις τιμές χαμηλές, βελτιώνει την ποιότητα και αυξάνει τις επιλογές. Δεν είναι όμως καλός για τις επιχειρήσεις που πρέπει να διεκδικήσουν την πελατεία τους. Ετσι, τα οργανωμένα συμφέροντα ασκούν πιέσεις στις κυβερνήσεις ζητώντας ειδικές ρυθμίσεις, προνομιακή φορολογική μεταχείριση και νόμους που περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Ο οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν περιγράφει ένα παράδειγμα αυτής της τακτικής σε βιβλίο του που έγραψε το 1990. Στα τέλη του 1800, οργανώσεις αγροτών ζήτησαν από την κυβέρνηση να θέσει περιορισμούς στους σιδηροδρόμους, που κατηγορούνταν ότι έκαναν κατάχρηση της δύναμής τους προκειμένου να επηρεάσουν τις τοπικές αρχές ώστε να καθορίζουν το κόστος μεταφοράς σε υπερβολικά υψηλά επίπεδα. Η αντίδραση της εταιρείας σιδηροδρόμων ήταν να συνεργασθεί με το Κογκρέσο, με το οποίο σχημάτισε ρυθμιστική αρχή που στελεχώθηκε από μέλη του κλάδου. Με τον τρόπο αυτό καθόρισε τις τιμές και απέτρεψε την είσοδο νέων σιδηροδρομικών εταιρειών στον κλάδο. Μάλιστα, η εν λόγω ρυθμιστική αρχή έφερε και την ανταγωνιστική στους σιδηροδρόμους βιομηχανία των φορτηγών υπό την εποπτεία της, περιορίζοντας την έκδοση αδειών για τη χρήση φορτηγού και εμποδίζοντας την είσοδο ανταγωνιστών στην αγορά όταν εκτινασσόταν ο αριθμός των φορτώσεων για εξαγωγές. Το αποτέλεσμα ήταν να σημειώσουν άνοδο οι τιμές μεταφοράς, οι οποίες θα έπρεπε να υποχωρήσουν.

Παρόμοιες τακτικές εφαρμόζονται και σήμερα. Κάθε χρόνο, όμιλοι εταιρειών στην Αμερική λαμβάνουν περί τα 100 δισ. δολάρια από κρατικές επιδοτήσεις, εξασφαλίζοντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η οικογένεια Fanjul, για παράδειγμα, έχει στην κατοχή της τεράστιες εκτάσεις αγροκτημάτων με καλλιέργειες ζαχαροκάλαμου στις οποίες παράγεται περί το 1/3 της ζάχαρης της Φλόριντα. Και όμως η κυβέρνηση την προστατεύει επιβάλλοντας ποσοστώσεις στις εισαγωγές και διατηρώντας υψηλές τις τιμές της ζάχαρης. Το λόμπι της ζάχαρης προσφέρει εκατομμύρια δολάρια σε προεκλογικές χορηγίες για να διασφαλίσει την υποστήριξη των κυβερνήσεων στις επιδοτήσεις.

Οι οικονομολόγοι γνωρίζουν πόση επιρροή μπορεί να έχει αυτό το είδος λόμπι. Σε άρθρο του από το 1971, ο κάτοχος Νομπέλ Οικονομίας Τζορτζ Στίγκλερ επισήμανε πως οι ρυθμιστικές αρχές υπόκεινται σε πιέσεις τόσο από ομάδες συμφερόντων όσο και από το εκλογικό σώμα. Αλλά επειδή οι ομάδες συμφερόντων είναι πιο οργανωμένες, είναι αυτές που εξακολουθούν να επηρεάζουν τις αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών. Ας ελπίσουμε κάποια απόφαση δικαστηρίου να καταφέρει πλήγμα στις διαπλεκόμενες επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν την κυβέρνηση για να επιβάλουν υψηλότερες τιμές στους καταναλωτές και να εμποδίσουν την είσοδο νέων επιχειρηματιών στην αγορά. Δεν είπε ποτέ κανείς πως είναι εύκολο να αγαπάει τις ελεύθερες αγορές".

Και πάλι περί του νόμου προσφοράς και ζήτησης

Οπως διαβάζουμε:

" Παγωμένη η οικοδομή, ανοδικά οι τιμές υλικών

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ζήτηση κατοικιών και κατά συνέπεια οι αγοραπωλησίες βρίσκονται στο ναδίρ των τελευταίων ετών, οι τιμές των υλικών κατασκευής ακολουθούν την ανιούσα. Το εν λόγω παράδοξο αποδίδεται στην αύξηση του ΦΠΑ και στην κατακόρυφη άνοδο των τιμών του πετρελαίου, που επηρεάζει την αγορά των οικοδομικών υλικών. Ετσι, με βάση τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε μεσούσης της εβδομάδας η Eλληνική Στατιστική Αρχή, ο γενικός δείκτης τιμών υλικών κατασκευής νέων κτιρίων κατοικιών κατά τον Ιούνιο ενισχύθηκε σε ποσοστό 3,4%, συγκριτικά με τον αντίστοιχο μήνα του 2009. Αντιθέτως, τον Μάιο του προηγούμενου έτους, είχε καταγραφεί πτώση της τάξεως του 2,8% σε ετήσια βάση.

Αντίστοιχα, κατά το δωδεκάμηνο Ιουλίου 2009–Ιουνίου 2010, η αύξηση διαμορφώθηκε σε 0,6%, συγκριτικά με την περίοδο 2008–2009, ενώ ένα χρόνο νωρίτερα η άνοδος ήταν 3,4%. Σε μηνιαία βάση, τον φετινό Ιούνιο, οι τιμές δεν παρουσίασαν μεταβολή, έναντι του Μαΐου.

Οσον αφορά τον γενικό δείκτη τιμών κατηγοριών έργων κατασκευής νέων κατοικιών (περιλαμβάνονται και τα έξοδα εργασιών), κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους, αυτός σημείωσε αύξηση 0,3% έναντι του αντίστοιχου διαστήματος του 2009 και μείωση 0,3% κατά την αντίστοιχη σύγκριση του έτους 2009 προς το 2008. Πάντως, ο μέσος δείκτης του έτους Ιουλίου 2009–Ιουνίου 2010, σε σύγκριση με τον προηγούμενο χρόνο, κατέγραψε μικρή υποχώρηση κατά 0,3%, έναντι αύξησης 2,5% τα προηγούμενα δωδεκάμηνα.

Σε κάθε περίπτωση, το κόστος κατασκευής κατοικιών παραμένει τεχνητά αυξημένο, λόγω των αυξήσεων που οφείλονται σε εξωγενείς της αγοράς ακινήτων παράγοντες. Ετσι, οι κατασκευαστές δεν έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τα λειτουργικά τους έξοδα, με αποτέλεσμα να συμπιέζουν τα περιθώρια κέρδους τους, στην προσπάθεια αρκετών εξ αυτών να διαθέσουν τις νεόδμητες κατασκευές τους σε ανταγωνιστικές τιμές".

Επιτρέψτε μου να πω ότι το εν λόγω παράδοξο ΔΕΝ οφείλεται ούτε στον αυξημένο ΦΠΑ, ούτε στις αυξημένες τιμές του πετρελαίου. Οσον αφορά στο θέμα των "περιθωρίων κέρδους" και στις "ανταγωνιστικές τιμές", θα ήθελα να το αναλύσετε εκτενώς (συνδέοντας την μικροοικονομική με την μακροοικονομική). Θεωρώ ότι, το να προβείτε σε αυτή την ανάλυση θα σας δώσει αρκετά εφόδια σε παρόμοια ζητήματα.

Αυτο-ρύθμιση!

Οπως διαβάζουμε:

" Πρόστιμο 518 εκατ. από την Ε.E. σε 17 χαλυβουργίες για καρτέλ τιμών

Αssociated Press

Συνολικά πρόστιμα 518 εκατ. ευρώ επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη χαλυβουργία ArcelorMittal και σε άλλες 16 επιχειρήσεις του κλάδου, διότι είχαν συμφωνήσει μεταξύ τους τον καθορισμό τιμών των προϊόντων τους επί δύο τουλάχιστον δεκαετίες. Το πρόστιμο είναι υψηλότερο για τη μεγαλύτερη ΑrcelorMittal, στα 315 εκατ. ευρώ. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι μειώθηκε 20%, διότι η εταιρεία βοήθησε στην αποκάλυψη του καρτέλ. Από τις αρχές του χρόνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επιβάλει πρόστιμα 1,49 δισ. σε εταιρείες για τη σύσταση καρτέλ και την παραβίαση του ανταγωνισμού.

Ειδικότερα, στην περίπτωση της ArcelorMittal, η E.E. επέρριψε ευθύνες στην εν λόγω χαλυβουργία ότι μαζί με τις άλλες που τιμωρήθηκαν είχαν διεξαγάγει περισσότερες από 550 μυστικές συσκέψεις το διάστημα 1984-2002, για τον καθορισμό των τιμών των προϊόντων τους στην Ευρώπη - ειδικά για προϊόντα όπως ο προσυμπιεσμένος χάλυβας και τα κυματοειδή μακρά χαλύβδινα σύρματα που χρησιμοποιούνται τη στερέωση θεμελίων, σε μπαλκόνια ή σε γέφυρες.

Μεταξύ των χαλυβουργικών επιχειρήσεων που τιμωρήθηκαν είναι η αυστριακή Voestalpine, με πρόστιμο 22 εκατ. ευρώ, η οποία ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει έφεση κατά της ποινής, διότι «είχε γνωστοποιήσει ήδη στην E.E. ότι δεν είχε ουδεμία ανάμειξη σε καρτέλ προσυμπιεσμένου χάλυβα». Η Τycsa, θυγατρική της Global Steel Wire, που έχει την έδρα της στην Ισπανία, τιμωρήθηκε με πρόστιμο 54 εκατ., η Galycas και η θυγατρική της ArcelorMittal στην Ισπανία τιμωρήθηκαν από κοινού με 40,8 εκατ. και οι ιταλικές Ori Martin και η Siderurgica Latina Martin με 19,8 εκατ".

Ζήτηση, ολιγοπώλια, ελαστικότητα και γάλα

Μεγάλη συζήτηση έχει γίνει κατά καιρούς για την τιμή προσφοράς διαφόρων αγαθών που είναι "ανελαστικά", υπό την έννοια ότι είναι απαραίτητα στον άνθρωπο. Συχνά, ως παράδειγμα τέτοιου είδους αγαθών, αναφέρεται το γάλα. Μάλιστα, τις περισσότερες φορές, η αναφορά αυτή συνοδεύεται από το θέμα της διαμόρφωσης της τιμής προσφοράς και εγείρεται το θέμα των ολιγοπωλίων, κ.ο.κ.

Οπως και σε άλλες περιπτώσεις που αναφέρονται σε θέματα διαμόρφωσης τιμών θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι, κατά πρώτον, η τιμή καθορίζεται όχι από την προσφορά, αλλά στο σημείο ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης. Ητοι, είμαστε συνυπεύθυνοι για την διαμόρφωση των τιμών. Ας μην ξεχνούμε ότι, αγοράζοντας ένα αγαθό ουσιαστικά δίνουμε την χρηματική μας ψήφο, η οποία ψήφος δηλώνει στον παραγωγό ότι θεωρούμε σωστό να συνεχίσει να παράγει τα αγαθά με τον ίδιο τρόπο, στην ίδια ποσότητα, την ίδια ποιότητα και την ίδια τιμή. Δεύτερον, επειδή μεγάλη συζήτηση γίνεται για το θέμα της ανελαστικότητας του αγαθού, να αναφέρω ότι αυτό που θεωρούμε σήμερα ως "γάλα" (δηλαδή το "φρέσκο παστεριωμένο ομογενοποιημένο γάλα") δεν αποτελούσε πάντα το είδος του γάλατος που καταναλώναμε κατά πλειοψηφία). Επίσης, να αναφέρω ότι -όπως είδαμε και στην περίπτωση της βενζίνης και των τσιγάρων- τα προϊόντα που θεωρούμε ανελαστικά δεν έχουν τελικά και τόσο μεγάλη ανελαστικότητα, ειδικά όσον αφορά την εισοδηματική ελαστικότητα (αλλά και την ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή).

Διαβάζουμε σχετικά στην "Καθημερινή":

"Περιορίζεται η κατανάλωση του φρέσκου γάλακτος

Απώλειες στις βιομηχανίες και κυρίως στους παραγωγούς γάλακτος προκαλεί η μείωση της ζήτησης σε φρέσκο γάλα και ο «πόλεμος» των τιμών που ξεκίνησε στον κλάδο πριν από περίπου ένα χρόνο. Η μείωση των λιανικών τιμών από την άνοιξη του 2009 ανέκοψε τη ραγδαία πτώση των πωλήσεων φρέσκου γάλακτος που παρατηρήθηκε το α΄ τρίμηνο του περυσινού έτους, όμως είχε αρνητικές επιπτώσεις στον τζίρο των γαλακτοβιομηχανιών και στο εισόδημα των κτηνοτρόφων. Αυτό συνέβη διότι την ίδια ώρα δεν ανεκόπη η μετατόπιση της ζήτησης στο γάλα υψηλής παστερίωσης για την παραγωγή του οποίου χρησιμοποιείται και εισαγόμενο γάλα σε σκόνη. Επιπλέον, η οικονομική κρίση στρέφει τους καταναλωτές στα φθηνότερα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.

Σύμφωνα με μελέτη της Hellastat για τον κλάδο των γαλακτοκομικών προϊόντων οι πωλήσεις φρέσκου γάλακτος υποχώρησαν το 2008 κατά 2,3% σε όγκο σε σχέση με το 2007, ενώ το πρώτο τρίμηνο του 2009 σημειώθηκε περαιτέρω κάμψη 3,1% σε ετήσια βάση, λόγω της στροφής των καταναλωτών στο γάλα υψηλής παστερίωσης. Οι πωλήσεις της κατηγορίας αυτής αυξήθηκαν κατά 16,9% το 2008, ενώ το πρώτο τρίμηνο του 2009 η αύξησή τους σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2008 ήταν της τάξης του 31,6%. Ραγδαία αύξηση σημείωσαν και οι πωλήσεις του γάλακτος ιδιωτικής ετικέτας: Κατά 52,3% το 2008 και κατά 28% το τρίμηνο Ιανουαρίου - Μαρτίου 2009.

Μείωση τιμών

Η κατάσταση αυτή οδήγησε πέρυσι τις γαλακτοβιομηχανίες, με τη Vivartia να κάνει την αρχή, στη μείωση της λιανικής τιμής του φρέσκου γάλακτος κατά 25% προκειμένου αυτό να γίνει ξανά ανταγωνιστικό, πολιτική όμως η οποία στη συνέχεια εφαρμόστηκε και στο γάλα υψηλής παστερίωσης, καθώς και στο γιαούρτι.

Η πολιτική χαμηλών τιμών είχε ως συνέπεια να αυξηθούν τελικώς οριακά οι πωλήσεις φρέσκου γάλακτος. Σύμφωνα με στοιχεία της IRI (από τις πωλήσεις σε σούπερ μάρκετ σε όλη την Ελλάδα) τα οποία διαθέτει η «Κ» οι πωλήσεις σε όγκο φρέσκου γάλακτος αυξήθηκαν το 2009 κατά 1% σε σχέση με το 2008, όμως την ίδια ώρα οι πωλήσεις σε αξία μειώθηκαν κατά 11%.

Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του Ελληνικού Οργανισμού Γάλακτος και Κρέατος (ΕΛΟΓΑΚ) το 2009 συνολικά οι παραγωγοί παρέδωσαν 682.234 τόνους αγελαδινού γάλακτος έναντι 705.166 τόνων το 2008, κάτι που μεταφράζεται σε μείωση 3,25%. Η μέση τιμή παραγωγού το 2009 ήταν χαμηλότερη κατά 12,5% σε σχέση με το 2008. Στη διάρκεια του περασμένου έτους η τιμή παραγωγού κυμάνθηκε από 0,3696 ευρώ/κιλό έως 0,4074 ευρώ/κιλό, ενώ το 2008 το εύρος τιμών ήταν από 0,4159 έως 0,4635 ευρώ/κιλό.

Ελληνες παραγωγοί

Αρνητικό αντίκτυπο στους Ελληνες παραγωγούς έχει το γεγονός ότι η μείωση των τιμών στην Ε. Ε. έχει οδηγήσει στην εισαγωγή σημαντικών ποσοτήτων φθηνού γάλακτος που χρησιμοποιείται για την παραγωγή γιαουρτιών και τυροκομικών.

Στον τομέα των τυροκομικών, όπως αναφέρεται στη μελέτη, η αναγνώριση της φέτας από την Ε. Ε. ως προϊόντος Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) αποτελεί τη βάση για ανάπτυξη εξαγωγών, ενώ αναμένεται η αύξηση της κατανάλωσης των συσκευασμένων προϊόντων γιαουρτιού και τυριού, λόγω της ασφάλειας και αξιοπιστίας που προσφέρει η συσκευασία".

Και διαβάζουμε, για το ίδιο θέμα, στο "Εθνος":

"Το βιολογικό γάλα έχει κερδίσει σημαντικό μερίδιο στην αγορά λόγω της υιοθέτησης προτύπων υγιεινής διατροφής από τους καταναλωτές. Οι πωλήσεις τους αυξήθηκαν κατά 26% το 2008 και ανήλθαν στο 52,2% τους πρώτους τρεις μήνες του 2009.

Τέλος, να σημειωθεί ότι οι χαμηλές τιμές για τους παραγωγούς είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του αριθμού των μονάδων. Το 2000 λειτουργούσαν 12.400 μονάδες γαλακτοπαραγωγής, ενώ σήμερα έχουν απομείνει μόνο 4.900".

Συμπέρασμα: ας επανεξετάσουμε την θέση μας ως καταναλωτές. Αποτελούμε την καμπύλη ζήτησης. Και να θυμίσω ότι δύναται να μην υφίσταται καμπύλη προσφοράς (όρα μονοπωλιο), δεν γίνεται όμως να μην υπάρχει καμπύλη ζήτησης! Κοινώς, ας σκεφτούμε πού "ρίχνουμε" την χρηματική μας ψήφο.