Μεσοπρόθεσμο (μέρος γ')

Οπως σημειώνει ο κ. Τάσος Δαδόπουλος στην "Ναυτεμπορική":

"Στα 31,2 δισ. το ύψος του Μεσοπρόθεσμου

Στα 31,2 δισ. φτάνουν τα μέτρα που υπόσχεται προς την τρόικα, αλλά και προς τους εταίρους, για την περίοδο 2011 - 2015, το υπουργείο Οικονομικών, παρά το γεγονός ότι στο κείμενο του Μεσοπρόθεσμου, που υιοθετήθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, «επιμένει» ότι το σύνολο των παρεμβάσεων δεν ξεπερνά τα 28,3 δισ. ευρώ.

Η «μαγική εικόνα» των μέτρων οφείλεται στα δύο μέτρα και τα δύο σταθμά, με τα οποία συντάχθηκε το Μεσοπρόθεσμο. Στο σύνολο του κειμένου αναφέρεται ως χρονικό διάστημα εφαρμογής των μέτρων η περίοδος 2011 - 2015. Για κάποιο περίεργο λόγο, όμως, στις σελίδες του Μεσοπρόθεσμου ομολογείται ότι στις παρεμβάσεις δεν περιλαμβάνονται τα μέτρα ύψους 2,89 δισ. ευρώ που θα ληφθούν το τελευταίο έτος του προγράμματος.

Στα «ψιλά γράμματα» του κειμένου περιγράφεται ως σύνολο παρεμβάσεων, για να καλυφθεί το δημοσιονομικό κενό μέχρι και το 2015, τα 36,18 δισ. ευρώ, από τα οποία τα 2,9 δισ. αφορούν μόνο το 2015. Από το ποσό αυτό αφαιρούνται 6,2 δισ. ευρώ από την εξοικονόμηση τόκων που αναμένεται από τη μείωση του χρέους, λόγω των αποκρατικοποιήσεων, και τη δημιουργία πλεονασμάτων στους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. Το ποσό που προκύπτει φτάνει περίπου τα 30 δισ. ευρώ. Στο ποσό αυτό προστίθεται και το αποθεματικό μέτρων, ύψους 1,2 δισ. ευρώ, που υπάρχει στο πρόγραμμα για πιθανή κάλυψη αποκλίσεων σε συγκεκριμένα μέτρα, με αποτέλεσμα ο «λογαριασμός» να φτάνει αισίως τα 31,2 δισ. ευρώ.

Από τα μέτρα αυτά της «μαγικής εικόνας» του Μεσοπρόθεσμου, ποσοστό περίπου μεγαλύτερο από το 40%, δηλαδή 13,3 δισ., θα πρέπει να υιοθετηθεί μέσα σε 18 μήνες, δηλαδή από τώρα μέχρι και το τέλος του 2012, ώστε το πρόγραμμα να είναι πιο «ομαλό» στην υλοποίησή του τα επόμενα χρόνια.

Την ίδια ώρα, και αν όλα πάνε σύμφωνα με το πρόγραμμα, το περίφημο θετικό πρωτογενές πλεόνασμα, δηλαδή η υπέρβαση του ποσού των εσόδων σε σχέση με το απόλυτο ποσό των δαπανών που αναμένεται να αρχίσει να μειώνει το δημόσιο χρέος, θα ξεκινήσει από το 2014.

Ανεβαίνει το χρέος

Στο μεταξύ, το ύψος του χρέους της Γενικής Κυβέρνησης, ως ποσοστό του ΑΕΠ, με δεδομένα την υλοποίηση στο ακέραιο των αποκρατικοποιήσεων ύψους 50 δισ. ευρώ και τη σταδιακή απόδοση των πρόσθετων μέτρων ύψους 31,2 δισ., από το 155,5% που θα φτάσει φέτος, θα αυξηθεί στο 159,8% το 2012, για να μειωθεί στο 157,7% το 2013 και στο 150,1% το 2014 και στο 139,5% το 2015. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η μεγάλη μείωση του χρέους για το τελευταίο έτος του προγράμματος θα είναι αποτέλεσμα αποκρατικοποιήσεων, οι οποίες αναμένεται να αποφέρουν έσοδα 15 δισ. ευρώ και προβλεπόμενο πρωτογενές πλεόνασμα στο 6,7% του ΑΕΠ.

Την ίδια ώρα, η Ελλάδα θα ξεκινήσει από τη σημερινή συνεδρίαση του Eurogroup, όπου ο υπουργός Οικονομικών, Γιώργος Παπακωνσταντίνου, θα παρουσιάσει το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Σχέδιο, την επίσημη διαπραγμάτευση για τη «λύση - πακέτο».

Στα 94,6 δισ. ευρώ οι τόκοι στην πενταετία

Σε απολύτως αριθμητικούς όρους, ακόμη και αν οι εταίροι συναινέσουν απολύτως σε ένα νέο ακόμη τεράστιο δάνειο, ύψους περίπου 100 δισ., το μεγαλύτερο μέρος των τόκων θα πρέπει το Δημόσιο να το πληρώσει έως το 2015.

Με βάση το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Σχέδιο, οι συνολικές πληρωμές τόκων μαζί με τις παρεμβάσεις και τις αποκρατικοποιήσεις θα φτάσουν για την πενταετία τα 94,6 δισ., δηλαδή περίπου το διπλάσιο από την κινητή και ακίνητη περιουσία που θα εκποιηθεί.

Από την άλλη μεριά, μόνο με το πρόγραμμα των 31,2 δισ. το ποσό των τόκων που θα πρέπει να πληρώσουμε θα είναι 97,8 δισ. ευρώ".

Υποβάθμιση από Standard & Poor's

Ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s υποβάθμισε χθες (13/6/2011) την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας, κατά τρεις βαθμίδες, κατατάσσοντάς την στην κατηγορία CCC από Β.

Ο οίκος προχώρησε στην υποβάθμιση διότι θεωρεί ότι «είναι εξαιρετικά πιθανό η χώρα να αναδιαρθρώσει το χρέος της».

Τονίζω ότι πρόκειται για σημαντικότατη εξέλιξη, που θα επανακαθορίσει όλους τους τομείς (ομόλογα -άρα, και ρευστότητα τραπεζών-, CDS, κτλ).

Γίνεται, πλέον, εμφανέστατη η διελκυστίνδα ανάμεσα στους εκδότες των CDS και τους κατόχους τους, καθώς και το παιχνίδι ισχύος ανάμεσα σε κράτη και hedge funds (και , ως γνωστόν, όταν τσακώνονται τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια).

Μεσοπρόθεσμο (β' μέρος)

Συνέχεια επί του Μεσοπρόθεσμου. Θα εστιάσω στους πίνακες που έχουν αξιοσημείωτα σημεία σχολιασμού (σε όλους τους παρατιθέμενους πίνακες, κάνετε click για μεγέθυνση).


Ας δούμε τον παρακάτω πίνακα:


Σε αυτούς τους πίνακες βλέπουμε τα πραγματοποιηθέντα αποτελέσματα, καθώς και τις προβλέψεις για την εξέλιξη των μεγεθών χωρίς την εφαρμογή των μέτρων που προτείνει το Μεσοπρόθεσμο.

Τόκοι.
Το ότι κάθε έτος αυξάνονται, οφείλεται στον συνεχή δανεισμό. Ομως, το ότι αυξάνεται το ποσοστό των τόκων επί του ΑΕΠ οφείλεται τόσο στην αύξηση των τόκων, όσο και στην μείωση του ΑΕΠ. Θα το αναλύσουμε και παρακάτω.

Χρέος.
Οταν δανειζόμαστε, αυξάνεται το χρέος μας. Οταν τα δανειζόμενα κεφάλαια δεν κατευθύνονται σε αναπτυξιακή κατεύθυνση (επενδύσεις), τότε χρειαζόμαστε νέα δάνεια. Οπερ, περισσότερα τοκοχρεολύσια. Οπερ, αυξημένη φορολογία, για να μπορούμε να πληρώσουμε. Οπερ, ακόμη λιγότερα κεφάλαια για επενδύσεις. Οπερ, μείωση του ΑΕΠ. Οπερ, ανάγκη περαιτέρω δανεισμού. Και αύξηση του ποσοστού χρέους προς ΑΕΠ (διότι και αυξάνεται ο αριθμητής και μειώνεται ο παρανομαστής). Οπερ, ανάγκη για νεά δάνεια. Και ούτω καθεξής. The story of our life. Ομως, το γνωρίζαμε από την πρώτη στιγμή που κάναμε το Μνημόνιο. Γνωρίζαμε ότι δεν έβγαιναν οι αριθμοί κι ότι θα χρειάζονταν είτε πρόσθετα μέτρα, είτε αναδιάρθρωση.

Ελλειμμα.
Οσα μέτρα προβλέπονταν και ελήφθησαν στο Μνημόνιο Συνεργασίας είχαν ως στόχο να επιτευχθεί έλλειμμα κάτω του 3% του ΑΕΠ το 2014 (όπως υπογραμμίζεται και στην Εισηγητική Εκθεση του Πρώτου Μνημονίου: "Ο στόχος που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα του άρθρου Πρώτου είναι το έλλειμμα να βρεθεί κάτω από το 3% του ΑΕΠ το 2014").

Τώρα βλέπουμε ότι χωρίς τα πρόσθετα μέτρα του Μεσοπρόθεσμου, το έλλειμμα το 2014 θα φτάσει το 13,8%.

Θα μου πείτε, έγινε αναθεώρηση του ελλείμματος του 2009 από την Eurostat. Ναι. Από 13,6% που το υπολογίζαμε, αναθεωρήθηκε στο 15,4% (όπως είχαμε αναφέρει εδώ). Αντίστοιχα, αναθεωρήθηκε το έλλειμμα του 2010 στο 10,5% του ΑΕΠ.

Στην παρούσα περίπτωση, η απόκλιση είναι τεράστια. Εδώ υποτίθεται ότι λάβαμε όλα τα μέτρα προκειμένου να έχουμε το 2014 έλλειμμα 3% και τώρα λέμε ότι χωρίς επιπρόσθετα μέτρα θα έχουμε έλλειμμα 13,8%.

Πάμε, τώρα, να δούμε, την εξέλιξη των τόκων και του χρέους, με την εφαρμογή των προτεινόμενων, στο Μεσοπρόθεσμο, μέτρων:


Ακριβώς λόγω του νέου δανεισμού και της επικείμενης (και προβλεπόμενης στο Μεσοπρόθεσμο) μείωσης του ΑΕΠ, παρατηρούμε αύξηση των τόκων και αύξηση του ποσοστού τους επί του ΑΕΠ (ειδικά το 2011 και το 2012). Επίσης, με την εφαρμογή όλων των μέτρων και των ιδιωτικοποιήσεων -ακόμη κι αν όλα πάνε όπως προβλέπεται- το χρέος, το 2015, θα φτάσει το 139,5% του ΑΕΠ. Ποσοστό μη διατηρήσιμης οικονομίας.


Και πάμε τώρα στα μέτρα:





Πάμε τώρα και στις αποκρατικοποίησεις-ιδιωτικοποιήσεις:


Δεν επιθυμώ, στην παρούσα στιγμή, να προβώ σε ανάλυση των αποκρατικοποιήσεων. Με το θέμα θα ασχοληθούμε εκτενέστατα σε επόμενο post.


Πάμε και στα αποτελέσματα των παρεμβάσεων στα συνολικά δημοσιονομικά μεγέθη των προϋπολογισμών 2011-2015:


Αυτά, βεβαίως, είναι όσα προβλέπονται. Το λέω αυτό, διότι οι αποκλίσεις ανάμεσα στα προβλεπόμενα και τα πραγματοποιηθέντα, τόσο για το 2010, όσο και για το α' εξάμηνο του 2011, είναι μεγάλες.
Αλλωστε, για παράδειγμα, δεν χρειάζεται να κάνουμε μακροσκελείς αναλύσεις προκειμένου να καταλάβουμε ότι οι εταιρίες θα εμφανίσουν (λογιστικές ή πραγματικές) ζημίες και όχι κέρδη. Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες ικανότητες για να προβλέψουμε ότι θα αυξηθούν οι φοροδιαφεύγοντες και θα στείλουν τα χρήματα στο εξωτερικό (ούτως ώστε να αγοράσουν τα πάντα, όταν θα έχουν πέσει δραματικά, πλέον, στην Ελλάδα οι τιμές των περιουσιακών αγαθών). Ούτε χρειάζεται να είναι κάποιος προφήτης για να αντιληφθεί ότι δεν πρόκειται -με αύξηση της ανεργίας και μείωση του εισοδήματος- να αυξηθούν τα έσοδα από εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, όπως προβλέπει το Μεσοπρόθεσμο (στον πίνακα Κοινωνικού Προϋπολογισμού).



Αυτά.
Θα τονίσω, με κίνδυνο να γίνω βαρετός, ότι θεωρώ απολύτως απαραίτητη την εις βάθος και λεπτομερέστατη ανάλυση του Μεσοπρόθεσμου (όλων των κειμένων που παρέθεσα στα links της προηγούμενης ανάρτησης) εκ μέρους σας.

Αναμένω σχόλια και παρατηρήσεις σας.

Το θέμα των συνεπειών της φορολογικής πολιτικής και των αποκρατικοποίησεων, καθώς και της αναμενόμενης (πέραν των προβλέψεων του Μεσοπρόθεσμου) εξέλιξης του ελλειμματος και του χρέους, θα το δούμε αναλυτικότατα σε επόμενα posts.

Μεσοπρόθεσμο

Κατατέθηκε στην Βουλή το «Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015». Το Νομοσχέδιο κατατίθεται σε ένα και μόνο Αρθρο.

.....................................................................................

Το Σχέδιο Νόμου εδώ (.pdf)

Η Αιτιολογική Εκθεση εδώ (.pdf)

Το Ενημερωτικό Σημείωμα εδώ (.pdf)

.....................................................................................

Θεωρώ απολύτως απαραίτητo να προβείτε σε ανάλυση του Μεσοπρόθεσμου. Πρόκειται για το περίφημο Νέο Μνημόνιο. Θεωρώ απαραίτητη την ανάλυση, όχι μόνο διότι άπτεται του επικείμενου διαγωνισμού, αλλά διότι είναι υποχρέωση οιουδήποτε πολίτη αυτής της χώρας να έχει ιδίαν άποψη και να ξέρει τί συμβαίνει και τί πρόκειται να συμβεί.


Παρ' ότι, ως προείπα, θεωρώ απολύτως απαραίτητη την μελέτη του Νομοσχεδίου (και των συνοδών κειμένων), θα προβώ σε μερική ανάλυσή του.


Βήμα-βήμα και πίνακας-πίνακας: Ξεκινούμε από τον πρώτο πίνακα (Μακροοικονομικές Εξελίξεις - πρώτη σελίδα του Σχεδίου Νόμου):


(κάνετε click στον πίνακα για μεγέθυνση)


Ιδιωτική κατανάλωση:
Οπως παρατηρούμε, για το 2011 προβλέπεται μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 3,6 δις ευρώ στις εκάστοτε τρέχουσες τιμές (από 172,7 δις σε 169,1 δις, δηλαδή μείωση 2,08%) και μείωση του όγκου της ιδιωτικής κατανάλωσης (σε σταθερές τιμές) κατά 4,8%.

Εαν ανατρέξουμε στην προχθεσινή (9/6/2011) ανακοίνωση της στατιστικής υπηρεσίας (εδώ), θα δούμε ότι στο πρώτο τρίμηνο του 2011 η ιδιωτική κατανάλωση (νοικοκυριά και MKIEN: Μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά) κατέγραψε μείωση του όγκου (σε σταθερές, δηλαδή, τιμές) κατά 7,8% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2010 (μείωση κατά 2,76 δις σε τρέχουσες τιμές). Επίσης, θα δούμε ότι η ιδιωτική κατανάλωση (σε σταθερές τιμές) του α' τριμήνου 2011 αυξήθηκε κατά περίπου 1,10% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο (σε τρέχουσες τιμές μειώθηκε κατά 0,5%).

Εάν κάνουμε μια απλή αναγωγή, θα δούμε ότι, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος του Μεσοπρόθεσμου, τότε ο μέσος όρος μείωσης της ιδιωτικής κατανάλωσης (νοικοκυριά και ΜΚΙΕΝ) σε σταθερές τιμές για τα υπόλοιπα τρία τρίμηνα θα πρέπει να είναι 3,8%. Ομως, για να ισούται το β' τρίμηνο του 2011 (το οποίο λήγει σε λίγες ημέρες) με τον μέσο όρο, τότε θα πρέπει να καταγραφεί αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης (σε σταθερές τιμές) κατά 51% σε σχέση με το α' τρίμηνο!!!

Πάμε στην επόμενη γραμμή.
Συνολικές επενδύσεις.

Εδώ γίνεται το έλα να δεις.
Σύμφωνα με την προχθεσινή ανακοίνωση της Ελ.Στατ. Αρχής (που παρέθεσα προηγουμένως), στον πίνακα 3, εάν κάνουμε τις προσθέσεις βλέπουμε ότι, βάσει των εποχικά διορθωμένων στοιχείων, σε τρέχουσες τιμές ,για το 2009 ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Κεφαλαίου ανερχόταν σε 40,158 δις ευρώ και για το 2010 σε 33,84 δις ευρώ, ήτοι μείωση κατά 15,7% (στα παραπάνω στοιχεία δεν υπολογίζουμε την μεταβολή αποθεμάτων, διότι μας ενδιαφέρει μόνο το σκέλος της επένδυσης). Σε σταθερές τιμές και με εποχικά διαμορφωμένα στοιχεία, ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Κεφαλαίου για το 2009 ανήλθε στα 34,05 δις ευρώ και για το 2010 στα 28,425 δις ευρώ (μείωση 16,5%).

Στο Μεσοπρόθεσμο, ενώ για το 2010 ο όγκος των επενδύσεων εμφανίζει μείωση κατά 16,5% (ορθώς) με ύψος επενδύσεων 33,9 δις ευρώ (και πάλι ορθώς), οι επενδύσεις, όμως, του 2009 εμφανίζονται να είναι 32,2 δις ευρώ (σε τρέχουσες τιμές). Αρα, έχουμε διαφορά περίπου 8 δις ευρώ (40,158 αναφέρει η Στατιστική και 32,2 δις αναφέρει το Μεσοπρόθεσμο). Προσοχή: αυτά αφορούν στο 2009. Αρα, έχει παρέλθει ικανοποιητικό χρονικό διάστημα, ώστε να έχουμε πλήρη εικόνα για το ύψος του Ακαθάριστου Σχηματισμού Κεφαλαίου, χωρίς στατιστικά λάθη. 8 δις ευρώ λάθος (έτσι , για να θυμόμαστε: 2 τρις 276 δις δραχμές). Το ότι ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου για το 2009 ξεπερνά τα 40 δις ευρώ καταγράφεται και στον συγκεντρωτικό πίνακα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (εδώ, αρχείο .xls, "ανοίγει" με Excel).

(Ακόμη κι αν δεχθούμε ότι, για το 2009 ο υπολογισμός της επένδυσης έγινε με την αφαίρεση της μεταβολής αποθεμάτων -όμως, δεν γίνεται την μια χρονια να τα υπολογίζεις και την άλλη όχι-, ακόμη κι έτσι, το ύψος της επένδυσης για το 2009 ανήλθε στα 37,659 δις σε τρέχουσες τιμές. 5,5 δις ευρώ μείον).

Προκειμένου να βρούμε την άκρη, ας δούμε τα στοιχεία της Eurostat (εδώ). Σύμφωνα, λοιπόν, με την Eurostat, οι επενδύσεις για το 2009 ανήλθαν στα 40,159 δις ευρώ.

Αρα, αυτά τα 8 δις ευρώ όντως "μπήκαν" στην οικονομία και δεν υπολογίζονται. Καταλαβαίνετε ότι το ΑΕΠ εμφανίζεται μειωμένο κατά πολλαπλάσια ευρώ (θεωρώ ότι δεν χρειάζεται να αναλύσουμε περαιτέρω τον πολλαπλασιαστή επενδύσεων). Αρα, ελήφθησαν και λαμβάνονται μέτρα για εισροή κάποιων δις ευρώ που ήδη υπήρχαν. Αρα, "λεφτά υπάρχουν", αρκεί να υπολογίζονται.

Θα μου πείτε, πολλή σημασία έδωσα στο θέμα. Αλλά δεν είναι έτσι. Είναι θέμα τάξης. Δεν γίνεται να παραποιείς τα στοιχεία του 2009 και να τα εμφανίζεις μικρότερα για να φανεί ότι το 2010 τα πήγες καλύτερα. Δεν γίνεται να δίδεις λανθασμένα στοιχεία για το 2009 και να απαιτείς να σε πάρουν στα σοβαρά. Δεν γίνεται να κάνεις λάθος (ή να κάνεις λαθροχειρίες) για τα μεγέθη του 2009 και να θεωρείς ότι θα γίνεις πιστευτός για τις προβλέψεις του 2014 και του 2015. Δεν επιτρέπεται να κάνεις τέτοια λάθη στο πλέον σημαντικό κείμενο, το οποίο θα καθορίσει την Ελλάδα των επόμενων δεκαετιών. Επίσης, δεν γίνεται σήμερα, μετά από όλη αυτή την ξεφτίλα των greek statistics, που μας κόστισε τόσα δις, που μας κόστισε την αξιοπιστία μας, σήμερα, μετά από όλα αυτά, να ξανακάνεις δημιουργική λογιστική. Δεν γίνεται να παίζεις με τα λεφτά του Ελληνα φορολογούμενου πολίτη. Οπως δεν γίνεται να παίζεις με τα χρήματα των ανθρώπων που επένδυσαν σε νέο κεφαλαιουχικό εξοπλισμό και να παριστάνεις ότι δεν "μπήκαν" στην Οικονομία.

Επίσης: υπολογίζεται ότι οι επενδύσεις, για το 2011, θα φτάσουν τα 31,5 δις ευρώ, με μείωση του όγκου τους κατά 7,1%. Οντως, τόση είναι η ποσοστιαία διαφορά ανάμεσα στους αριθμούς. Εδώ, όμως, υπάρχει θέμα. Πρώτον, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Ευρωζώνη οι τιμές των κεφαλαιουχικών αγαθών αυξάνουν. Δεύτερον, τα επιτόκια της Ευρωζώνης έχουν ήδη αυξηθεί και αναμένεται περαιτέρω αύξηση εντός του 2011. Τρίτον, είναι πολύ δύσκολο να έχουμε νέες επενδύσεις εν μέσω τέτοιου κλίματος ανασφάλειας, φορολογικής πολιτικής, μείωσης της κατανάλωσης και τρομοκράτησης. Τέταρτον, το ευρώ παραμένει σε υψηλά επίπεδα ισοτομίας με το Δολάριο Η.Π.Α. Αρα, μάλλον θα πάμε για λιγότερες επενδύσεις. Μάλλον αυτά λαμβάνει υπόψη της η Eurostat (στο link που παρέθεσα) και προβλέπει ότι οι επενδύσεις της Ελλάδας για το 2011 θα ανέλθουν στα 28,3 δις ευρώ. Τεράστια απόκλιση από την πρόβλεψη των 31,5 δις του Μεσοπρόθεσμου. Τα ίδια ισχύουν και για τις προβλέψεις του 2012. Τεράστιες αποκλίσεις. Και εάν οι προβλέψεις της Eurostat αποδειχθούν ορθότερες των προβλέψεων του Υπουργείου Οικονομικών, τότε θα χρειασθούν νέα μέτρα για να καλυφθεί το κενό που δημιουργούν οι αστοχίες. Τα πρώτα στοιχεία που έχουμε, συνηγορούν στις επιφυλάξεις αυτές. Στο α' τρίμηνο του 2011, ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου (σε σταθερές τιμές) εμφανίζει μείωση κατά 19,2% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2010 (και μείωση 21,5% σε τρέχουσες τιμές). Πολύ περισσότερο από τον μέσο όρο που προβλέπει για το 2011 το Μεσοπρόθεσμο.


Πάμε παρακάτω:
Δημόσια Κατανάλωση.
Τα μεγέθη που παρουσιάζονται, έχουν μικρές αποκλίσεις από τα αντίστοιχα μεγέθη της Eurostat (εδώ) και της Ελ. Στατ. Αρχής, οι οποίες μπορούν να αιτιολογηθούν (στρογγυλοποιήσεις, εποχικές αναθεωρήσεις, κτλ). Προβλέπεται μείωση της Δημόσιας κατανάλωσης στα επόμενα έτη, αλλά με το θέμα αυτό θα ασχοληθούμε εκτενέστερα στην συνέχεια.

Παρακάτω:
Εξαγωγές.
Κανένα πρόβλημα με τα στοιχεία. Προβλέπεται αύξηση των εξαγωγών, τόσο σε ύψος (ευρώ) όσο και σε όγκο.

Εισαγωγές.
Κανένα πρόβλημα με τα στοιχεία. Προβλέπεται μείωση του όγκου και του ύψους τους εως το 2012 και στην συνέχεια αύξησή τους.


Πάμε τώρα να κάνουμε την σούμα.

Γνωρίζουμε ότι το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ισούται με:

Κατανάλωση + Επένδυση + Κυβερνητικές Δαπάνες + Εξαγωγές - Εισαγωγές. Πρόκειται για την θεμελιώδη μακροοικονομική, εθνικολογιστική ταυτότητα.

Ωραία; Ωραία.

Πάμε τώρα να δούμε τα μεγέθη αναφέρονται στο Μεσοπρόθεσμο:

20ο9 (σε δισ. ευρώ):

Ιδιωτική Κατανάλωση:	172,6
Συνολικές Επενδύσεις:	32,2
Δημόσια Κατανάλωση:	49,7
Εξαγωγές:	44,3
Εισαγωγές:	69.5
ΑΕΠ:	235,0

Ας πάμε να κάνουμε τις πράξεις για να βρούμε το ΑΕΠ του 2009:

172.6 + 32.2 +49.7 + 44.3 - 69.5 = 229,3

???????????


Βλέπουμε τα στοιχεία του Μεσοπρόθεσμου για το ΑΕΠ του 2010:

2010 (σε δισ. ευρώ):

Ιδιωτική Κατανάλωση:	172,7
Συνολικές Επενδύσεις:	33,9
Δημόσια Κατανάλωση:	41,9
Εξαγωγές:	48,2
Εισαγωγές:	67,7
ΑΕΠ:	230,2

Πάμε να κάνουμε τις πράξεις:

172,7 + 33,9 + 41,9 + 48,2 - 67,7 = 229,00

?????????


Ας δούμε τα αντίστοιχα για το 2011:

2011 (σε δισ. ευρώ):

Ιδιωτική Κατανάλωση:	169.1
Συνολικές Επενδύσεις:	31.5
Δημόσια Κατανάλωση:	37.7
Εξαγωγές:	52.4
Εισαγωγές:	67.1
ΑΕΠ:	225.4

Κάνοντας τις πράξεις, βρίσκουμε ΑΕΠ 223,6.

????????


Ιδια εικόνα αναντιστοιχίας και για τα επόμενα έτη.

Είμαι βέβαιος ότι θα δοθούν οι κατάλληλες εξηγήσεις. Το πιθανότερο είναι να ακούσουμε για εθνικολογιστικές προσαρμογές, ή για το ότι ορισμένα στοιχεία δεν αναφέρονται, π.χ. ότι στις συνολικές επενδύσεις δεν έχει γίνει υπολογισμός για τις μεταβολές αποθεμάτων (αλλά και πάλι δεν "βγαίνουν" οι αριθμοί), ή κάτι άλλο. Βεβαίως, επειδή αδυνατώ να πιστέψω ότι το Υπουργείο κάνει λάθος υπολογισμούς, θεωρώ ότι εγώ δεν καταλαβαίνω κάτι, ότι κάνω κάπου λάθος.

Ας προσπεράσω τους υπολογισμούς του ΑΕΠ.


Πάμε παρακάτω. Επόμενος πίνακας.
Τιμές.
Προβλέπεται ότι το μέσο επίπεδο του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, για το 2011 θα είναι 2,9% και τα επόμενα έτη θα σταθεροποιηθεί περί το 1%.
Επίσης, προβλέπεται ότι η (μέση) ισοτιμία ευρώ/δολαρίου ΗΠΑ θα είναι 1,40 και το πετρέλαιο θα φτάσει τα 112,8 (έχουμε την δυνατότητα να κάνουμε εξαμηνιαία πρόβλεψη για την τιμή του πετρελαίου έως δεκαδικού!!!!!!) δολάρια το βαρέλι για το 2011, στα 112 δολ. το 2012 και σταθεροποίηση στα 100 δολ. για τα επόμενα έτη.

Επόμενος πίνακας.
Αγορά εργασίας.
Σύμφωνα με το Μεσοπρόθεσμο, η απασχόληση για το 2009 αποτελούσε το 42,2% του πληθυσμού και οι άνεργοι το 9% του εργατικού δυναμικού. Τα αντίστοιχα μεγέθη για το 2010 είναι 41,2% και 11,5%.

Βεβαίως, εάν δούμε τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (εδώ, αρχείο .xls, "ανοίγει" με Excel), αλλά και τα στοιχεία της Eurostat (εδώ), θα βρούμε ότι οι 471 χιλιάδες άνεργοι του 2009 αποτελούσαν το 9,5% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και οι 628 χιλιάδες 700 άνεργοι αποτελούσαν το 12,5% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Αλλο, όμως, να λες 11,5% ανεργία και άλλο 12,5%. Σίγουρα κι εδώ κάποια εξήγηση θα υπάρχει, κάπου θα έχω κάνει λάθος, κάτι δεν θα έχω λάβει υπόψη μου, κάτι θα υπάρχει στους υπολογισμούς της εθνικολογιστικής βάσης.

Επίσης, το Μεσοπρόθεσμο προβλέπει για το 2011 766.800 ανέργους. Σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά δεδομένα που είδαμε σε προηγούμενη ανάρτηση (εδώ), οι άνεργοι, το πρώτο τρίμηνο του 2011 έφτασαν τους 811.340 ανθρώπους. 44 χιλιάδες 540 περισσότεροι άνεργοι από τον προβλεπόμενο μέσο όρο του 2011. Και σε λίγες ημέρες τελειώνει το β' τρίμηνο του 2011.

(Θέλω να τονίσω, για πολλοστή φορά, ότι όλοι οι οικονομικοί αριθμοί επηρεάζουν -εν πολλοίς, καθορίζουν- την ζωή των ανθρώπων. Ομως, η ανεργία δεν είναι ένα νούμερο. Είναι άνθρωποι. Μηδέν κόμμα πέντε απόκλιση σε ένα ποσοστό μπορεί να φαίνεται τίποτα. Μην δεχθείς ότι έτσι είναι. Δεν είναι ένα "στατιστικά ανεκτό λάθος" οι άνθρωποι. Ενας άνθρωπος είναι ένας κόσμος. Ενας άνθρωπος έχει μάνα, πατέρα, σπίτι, αξιοπρέπεια, σχέση, φίλους, παιδιά, ικανότητες, ανθρώπους που τον χαιρετάν' στον δρόμο, αδέλφια, ανήψια που τους αγοράζει λαμπάδα το Πάσχα και που τα Χριστούγεννα ντύνεται Αγιοβασίλης. Χωρίς έναν άνθρωπο, ο κόσμος γίνεται μικρότερος. Κι όταν παραπετάμε, για στατιστικούς λόγους, έναν άνθρωπο, τότε ένας κόσμος χάνεται).


Πάμε παρακάτω.
Τα μεγέθη της αμοιβής εξαρτημένης εργασίας και του ακαθάριστου λειτουργικού πλεονάσματος είναι όπως ακριβώς καταγράφονται και από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (συγκεντρωτικός πίνακας, εδώ, αρχείο .xls, "ανοίγει" με Excel). (clap hands)


Παρακάτω.
Νομισματικός Τομέας.
Ξεπερνώ το ότι στο Μεσοπρόθεσμο αναφέρεται ως βραχυπρόθεσμο επιτόκιο για το 2009 ήταν 1,2 (προφανώς, τοις εκατό) και 0.8% για το 2010. Εστιάζω στην απουσία πρόβλεψης για το τρέχων έτος και τα επόμενα έτη.

Το νόμισμα της Ελλάδας είναι το ευρώ. Δανειζόμαστε σε ευρώ. Ο τραπεζικός τομέας δανείζει και δανείζεται σε ευρώ. Βάσει του Μνημονιου που υπογράψαμε, το επιτόκιο που αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό του επιτοκίου που πληρώνει η Ελλάδα στα δάνεια που λαμβάνει από την Τρόικα μέσα στο πλαίσιο του πακέτου στήριξης των 110 δις ευρώ είναι το Euribor (στην συμφωνία της πλέον πρόσφατης έκτακτης συνόδου κορυφής, καθορίστηκε ότι το επιτόκιο για την πρώτη τριετία θα είναι 3% πλέον euribor και για τα επόμενα έτη 4% πλέον euribor). Το euribor έχει ως βάση το επιτόκιο του ευρώ. Οταν αυξάνεται το επιτόκιο της ΕΚΤ, αυξάνει και το euribor. Κι όταν αυξάνει το euribor, τότε θα πληρώσουμε περισσότερα σε τοκοχρεωλύσια (με το θέμα έχουμε ασχοληθεί εδώ). Και το νέο δάνειο που θα λάβουμε (τα 100 τόσα δις - γι' αυτό δεν γίνεται το Μεσοπρόθεσμο;) θα έχει ως επιτόκιο αναφοράς το Euribor. Τα τοκοχρεολύσια που πληρώνουμε είναι σε ευρώ. Τα επιτόκια στα Εντοκα Γραμμάτια Δημοσίου (ΕΓΕΔ) που εκδίδουμε και θα συνεχίσουμε να εκδίδουμε, διαμορφώνονται από το ύψος επιτοκίων του ευρώ. Τα επιτόκια των ομολόγων που θα εκδώσουμε όταν "βγούμε στις αγορές" (αυτός δεν είναι ο Τσεχωφικός στόχος; "Στις αγορές!") θα διαμορφωθούν από το ύψος επιτοκίων του ευρώ. Ξέρουμε, λοιπόν, ότι μια -έστω και μικρή- μεταβολή του επιτοκίου ευρώ, θα επιφέρει σημαντικότατη μεταβολή και στα τοκοχρεωλύσια. Επίσης, ξέρουμε ότι μια μεταβολή του ευρώ θα μεταβάλλει το ύψος της ιδιωτικής επένδυσης και της καταναλωτικής πίστης. Και εμείς, στο κείμενο που καθορίζει την πορεία της Ελλάδας για την επόμενη πενταετία, δεν κάνουμε πρόβλεψη. Ενώ προβλέπουμε την τιμή του πετρελαίου το 2015 (και μάλιστα, με ακρίβεια δεκαδικού για το 2011!!!), δεν προβαίνουμε σε πρόβλεψη των επιτοκίων του ευρώ. Οταν προβαίνουμε σε προβλέψεις, έχουμε και τα εργαλεία διαχείρισης κινδύνου (π.χ., hedging). Οταν δεν ππροβλέπουμε, ουσιαστικά δεν γνωρίζουμε τί θα μας κοστίσει ένα γεγονός, π.χ., δεν γνωρίζουμε πόσο θα μας κοστίσει μια αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ κατά 0,5% ή κατά 1%. Είναι σα να μην κάνουμε διαχείριση κινδύνου. Κι όλα αυτά, την στιγμή που είναι σχεδόν βέβαιη η περαιτέρω αύξηση του επιτοκίου από την ΕΚΤ εντός του 2011.

Πάμε παρακάτω.
Διαφορά απόδοσης (spread) μεταξύ 10ετούς ομολόγου Ελληνικού Δημοσίου και Γερμανικού Δημοσίου.
Καμμία πρόβλεψη για το 2011. Ούτε για το 2012. Ούτε για τα μεθεπόμενα έτη. Θα μου πεις, τί μας νοιάζει το spread; Αφού δεν είμαστε στις αγορές κι αφού μας καλύπτει το δάνειο της Τρόϊκας, σωστά; Λάθος. Τα ομόλογά μας διαπραγματεύονται στην δευτερογενή αγορά. Τα Ο.Ε.Δ. δίδονται ως εγγύηση στην Ε.Κ.Τ. από τις τράπεζες προκειμένου να εξασφαλίσουν ρευστότητα. Η εκάστοτε τιμή των Ο.Ε.Δ. στην δευτερογενή, διαμορφώνει την απόδοσή τους. Και η εκάστοτε διαμορφούμενη απόδοση στην δευτερογενή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα του επιτοκίου των νέων ομολόγων που θα εκδοθούν (αυτός δεν είναι ο στόχος; Να ξαναβγούμε στις αγορές). Η απόδοση των Ο.Ε.Δ. (άρα και το spread) αποτελεί την εικόνα που έχουν οι αγορές για την Ελληνική οικονομία εν γένει. Δεν μας ενδιαφέρει να προβούμε σε πρόβλεψη; Η απόδοση των Ο.Ε.Δ. καθορίζει την τιμή των CDS. Ούτε αυτό μας ενδιαφέρει; Μήπως δεν έχουμε την δυνατότητα πρόβλεψης της εξέλιξης των απόδόσεων; Την έχουμε. Εχουμε, ως επιστήμη, τόσες μεθόδους πρόβλεψης και έχουμε, ως επιστήμονες και επαγγελματίες, την αρτιότητα και την κατάρτιση. Αρα, δεν πάσχουμε στο γνωστικό αντικείμενο. Αλλού πάσχουμε. Το προσπερνώ.

Πάμε παρακάτω.

Πιστωτική επέκταση.
Καμμία πρόβλεψη.

Συγγνώμη, η διαμόρφωση των πιστώσεων δεν είναι αυτή που καθορίζει -σε μεγάλο βαθμό- τί θα συμβεί στην οικονομία; Και αντίστροφα, οι εξελίξεις στην οικονομία δεν είναι αυτές που θα διαμορφώσουν το εκάστοτε ύψος των πιστώσεων; Εφ' όσον στο Μεσοπρόθεσμο προβλέπουμε πώς θα εξελιχθούν οι επενδύσεις από το 2011 εως το 2015 (άρα, είναι εύκολο να ευρεθεί η μεταβολή των πιστώσεων στις ιδωτικές επιχειρήσεις), εφ' όσον προβλέπουμε πώς θα εξελιχθεί η ιδιωτική κατανάλωση (άρα, είναι εύκολη η εύρεση της μεταβολής στην καταναλωτική πίστη), τότε γιατί δεν έχουμε πρόβλεψη της πιστωτικής επέκτασης;

Πώς γίνεται να προβλέπουμε ότι ο πληθωρισμός θα είναι τόσος, τόσες οι επενδύσεις, τόση η κατανάλωση, κ.ο.κ., εάν δεν προβλέπουμε την μεταβολή της ποσότητας του χρήματος και την μεταβολή των πιστώσεων; Πώς γίνεται να κάνουμε πρόβλεψη για τον πληθωρισμό, την ανεργία, το ΑΕΠ, όταν δεν έχουμε πρόβλεψη για το Μ3,Μ4; (Σημειώστε ότι στον πίνακα Μακροοικονομικών Εξελίξεων του Μεσοπρόθεσμου δεν περιλαμβάνεται καν το αντίστοιχο μέγεθος της νομισματικής επέκτασης). Και πώς γίνεται να μην έχουμε πρόβλεψη (εφαρμογή οικονομετρίας...) της πιστωτικής και νομισματικής επέκτασης, την στιγμή που έχουμε προβλέψει την μεταβολή της κατανάλωσης, της επένδυσης και όλων των συμπαρομαρτούντων;

Γίνεται να έχουμε πρόβλεψη οικονομικών μεγεθών χωρίς να έχουμε πρόβλεψη νομισματικών μεγεθών; Βεβαίως και γίνεται.



Το αφήνουμε κι αυτό. Πάμε παρακάτω.

Εξωτερικός τομέας.
Καμμία πρόβλεψη για την εξέλιξη του ακαθάριστου εξωτερικού χρέους. Καμμία πρόβλεψη για την διεθνή καθαρή επενδυτική σχέση. Οι προβλέψεις παρατίθενται σε άλλους πίνακες, στις επόμενες σελίδες του Σχεδίου Νόμου.

(Για την Ιστορία, παραθέτω (αρχεία .xls), τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Για το Ακαθάριστο Εξωτερικό Χρέος εδώ. Για την Διεθνή Καθαρή Επενδυτική Θέση εδώ. Για την συνολική εικόνα του χρέους τον Μάρτιο του 2011, εδώ).

Οι προβλέψεις για την εξέλιξη του χρέους παρατίθενται σε άλλους πίνακες, στις επόμενες σελίδες του Σχεδίου Νόμου.

Ισως επειδή ντρεπόμαστε να το αναφέρουμε από την πρώτη σελίδα.

Ο Ντίκενς, όμως, έλεγε ότι δεν πρέπει να ντρεπόμαστε για τα δάκρυά μας.





......................................................................................................
Υ.Γ.: Ολες οι παραπάνω σημειώσεις αφορούν στην πρώτη σελίδα (πρώτος πίνακας) του Σχεδίου Νόμου - Κεφάλαιο Α', πίνακας Ι, "Μακροοικονομικές Εξελίξεις". Εχουμε και συνέχεια .

Η εικόνα της Ελληνικής Οικονομίας

Τα σημερινά (9/6/2011) στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής:



Να σημειώσω ότι, σύμφωνα με την τρίτη αναθεώρηση του Μνημονίου (εδώ), για το 2011 προβλεπόταν μείωση του ΑΕΠ κατά 3% (και μετά αναθεωρήθηκε στο -3,5%, Και η υπό ανακοίνωση έκθεση της Τρόϊκας (δημοσίευση του Reuters, εδώ) βάσει της οποίας θα συναφθεί το μεσομακροπρόθεσμο πρόγραμμα και το Νέο Μνημόνιο, προβλέπει την μείωση του ΑΕΠ για το 2011 κατά 3,8%). Επίσης, προβλεπόταν πληθωρισμός περί του 2%. Επίσης, προβλεπόταν και μείωση της ανεργίας.

Να σημειώσω, επίσης, ότι -σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία που δημοσιοποίησε χθες η Ελληνική Στατιστική Αρχή- η ανεργία τον Μάρτιο έφτασε το 16,2% από 15,9% τον Φεβρουάριο του 2011 και από 11,6% τον Μάρτιο του 2010.



Ο αριθμός των ανέργων διαμορφώθηκε στα 811.340 άτομα και είναι αυξημένος κατά 24.111 (3,1%) σε σχέση με τον Φεβρουάριο του 2011 και κατά 232.617 (40,2%) έναντι του Μαρτίου 2010.

Το σύνολο των απασχολουμένων εκτιμάται ότι διαμορφώθηκε σε 4.185.325 άτομα, στο χαμηλότερο επίπεδο σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από το 2004, μειωμένο κατά 5,4% σε σχέση με τον Μάρτιο του 2010. Ο οικονομικά μη ενεργός πληθυσμός ανήλθε σε 4.335.461 άτομα (κοινώς, αυτοί που εργάζονται είναι λιγότεροι απ' όσους δεν εργάζονται).

Aνά περιφέρεια, τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας σημειώθηκαν στο Νότιο Αιγαίο (30,4%), τα Ιόνια Νησιά (24,5%) και τη Δυτική Μακεδονία (20,6%). Στην Αττική το ποσοστό αυξήθηκε στο 15,8% από 10,5% τον Μάρτιο του 2010.

Στους άνδρες η ανεργία διαμορφώθηκε τον Μάρτιο σε 13,8% από 8,5% τον αντίστοιχο μήνα του 2010 και στις γυναίκες σε 19,5% από 15,9%.

Στις ηλικίες 15-24 ετών το ποσοστό ανεργίας εκτοξεύθηκε στο 42,5% από 29,8% τον Μάρτιο του 2010, από 25 έως 34 στο 22,6% από 15,4% και από 34 έως 44 στο 13,1% από 10% τον αντίστοιχο περυσινό μήνα.

Στην ευρωζώνη η ανεργία τον Mάρτιο παρέμεινε αμετάβλητη στο 9,9%

Επιστολή Σόϊμπλε

Επιστολή του υπουργού Οικονομικών της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε (Wolfgang Schaeuble), προς τους υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης (του κ. Παπακωνσταντίνου συμπεριλαμβανομένου) τις ηγεσίες της ΕΚΤ και του ΔΝΤ:

"Αξιότιμε πρόεδρε,

Αξιότιμοι ομόλογοι,

Επί της ευκαιρίας, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας την γερμανική θέση για το πρόγραμμα στήριξης της Ελλάδας.

Η κατάσταση είναι δύσκολη. Η επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές κεφαλαίου εντός του 2012, όπως προέβλεπε το υφιστάμενο πρόγραμμα, φαίνεται κάτι παραπάνω από ανέφικτη. Αυτό σημαίνει ότι το μέγεθος του ισχύοντος προγράμματος δεν επαρκεί για να καλύψει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ελλάδας ενόσω διαρκεί το πρόγραμμα.

Όπως γνωρίζουμε, αυτό δημιουργεί προβλήματα αναφορικά με την συμμετοχή του ΔΝΤ. Αν και το συγκεκριμένο μέγεθος των πρόσθετων χρηματοδοτικών αναγκών θα καθορίζεται μόνο στην επικείμενη έκθεση της τρόικας, εκτιμώ ότι η αύξηση αυτή θα είναι σημαντική.

Την ίδια στιγμή, χωρίς την καταβολή της άλλης δόσης μέχρι τα μέσα Ιουλίου, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος για την πρώτη μη ελεγχόμενη χρεοκοπία στην ευρωζώνη.

Με αυτά τα δεδομένα, βλέπω την ανάγκη να συμφωνήσουμε σε ένα νέο πρόγραμμα για την Ελλάδα, ώστε να καλύψουμε το κενό χρηματοδότησης και να αποτρέψουμε την χρεοκοπία. Ωστόσο, η όποια πρόσθετη χρηματοοικονομική βοήθεια προς την Ελλάδα θα πρέπει να περιλαμβάνει ένα δίκαιο επιμερισμό του βάρους μεταξύ των φορολογούμενων και των ιδιωτών επενδυτών και θα πρέπει να συμβάλει ώστε το ελληνικό χρέος να καταστεί βιώσιμο.

Αυτό σημαίνει ότι η όποια συμφωνία στις 20 Ιουνίου θα πρέπει να περιλαμβάνει σαφή εντολή -- προς την Ελλάδα πιθανόν μαζί με το ΔΝΤ - να ξεκινήσει διαδικασία για την συμμετοχή των κατόχων ελληνικών ομολόγων. Αυτή η διαδικασία θα πρέπει να οδηγήσει σε μια συγκεκριμένη ποσοτικά και σημαντική συνεισφορά των ομολογιούχων στις προσπάθειες στήριξης, πέραν της αμιγούς προσέγγισης της Πρωτοβουλίας της Βιέννης. Ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι μέσω ανταλλαγής ομολόγων που θα οδηγεί σε επιμήκυνση των υφιστάμενων ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου κατά επτά έτη, δίνοντας την ίδια στιγμή στην Ελλάδα τον απαραίτητο χρόνο να εφαρμόσει στο ακέραιο τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των αγορών.

Με ένα τέτοιο σχέδιο, όπως προτείνεται ανωτέρω, υπάρχει πραγματικά πιθανότητα να ελαχιστοποιηθεί ο αρνητικός αντίκτυπος στις χρηματοοικονομικές αγορές και να επιτευχθεί ταυτόχρονα ο απαραίτητος επιμερισμός του βάρους μεταξύ των φορολογούμενων και των επενδυτών. Αν και αντιλαμβάνομαι ότι βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη οι συζητήσεις σχετικά με την συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, είμαι βέβαιο ότι αυτό μπορεί να επιλυθεί με εποικοδομητικό τρόπο πριν την συνάντησή μας στις 20 Ιουνίου. Θα ήμουν ευγνώμων για την στήριξή σας σε αυτά τα κρίσιμα ζητήματα στις συζητήσεις που θα έχουμε.

Με εκτίμηση,

Wolfgang Schaeuble"

"στην αγωνία αυτού του τόπου για ζωή"

Οταν θέτουμε μιαν ερώτηση, πώς γνωρίζουμε ποιά είναι η σωστή απάντηση; Εαν, μάλιστα, δίδονται περισσότερες από μια απαντήσεις και ταυτόχρονα επειγόμεθα για την σωστή απάντηση, προκειμένου να ξέρουμε τί να κάνουμε, τότε πώς μπορούμε να διασφαλιστούμε ότι όντως η εκάστοτε απάντηση είναι η ορθή;

Η παραπάνω ερώτηση υπήρξε καθοριστική για την δόμηση του μαθήματος της Οικονομικής. Στην πορεία των μαθημάτων ήλθαμε αντιμέτωποι με διάφορες θεωρίες, πολλές φορές αντικρουόμενες, και κάθε μια θεωρία επεξηγούσε τα συμβάντα και πρότεινε τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων που προέκυπταν ή ενδέχετω να προκύψουν. Και τα προβλήματα αυτά, μιας και μιλούμε για την Οικονομική, είναι καθοριστικά για την πορεία του βίου μας. Η ανεργία, το ύψος των μισθών, η πορεία των τιμών, η μελλοντική δουλειά σου, η ποιότητα της ζωής σου, η ευστάθεια, η ανάπτυξη. Στην διάρκεια των μαθημάτων είδαμε ότι η Οικονομική δεν αφορά στα χρήματα, αλλά στο πώς ένας άνθρωπος λαμβάνει μιαν απόφαση, στο πώς δομείται το Γίγνεσθαι βάσει των αποφάσεων αυτών -συλλογικών ή προσωπικών.

Ενώπιον αυτών των προβλημάτων της Οικονομικής, πιστεύω ότι δεν αποτελεί ζητούμενο να ακούσουμε μιαν απάντηση, αλλά να έχουμε τα απαραίτητα εφόδια προκειμένου να κρίνουμε την καταλληλότητα των απαντήσεων που δίδει η κάθε θεωρία, ο κάθε μελετητής, ο κάθε αρθρογράφος. Με αυτό τον τρόπο, δια μέσου της ανάλυσης, θα είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε αφ' ενός τις συνέπειες της κάθε προτεινόμενης απάντησης και αφ' ετέρου την συνοχή της επιχειρηματολογίας του κάθε ενός που προτείνει την δική του εκδοχή της λύσης των προβλημάτων. Και όσο περισσότερο αναλύουμε, τόσο πλησιέστερα βρισκόμαστε στον σχηματισμό των δικών μας αιτιολογημένων αληθών πεποιθήσεων. Κι αυτό είναι η σκληρή, μακρά κι όμορφη πορεία της Γνώσης. Γνώσης που θεμελιώνεται όχι σε "θέσφατες" απαντήσεις του ενός ή του άλλου, αλλά στην ποιότητα των ερωτήσεων που θέτουμε.

Τα γράφω αυτά με αφορμή όλα όσα συμβαίνουν.

Σημασία δεν έχει τί λέω εγώ ή οι έγκριτοι και μη οικονομολόγοι και οικονομολογούντες αρθρογράφοι. Σημασία έχει να αναλύεις και να θέτεις τις ουσιαστικές ερωτήσεις. Εχεις την υποχρέωση -όχι το δικαίωμα, αλλά την υποχρέωση- να θέτεις ερωτήσεις. Συνήθως, όταν πας να θέσεις μιαν ερώτηση, πολλοί είναι αυτοί που σου απαντούν σε κάτι άλλο. Και θα σου πουν παραμύθια. Ο ένας θα επικαλεστεί τον δράκο. "Κίνδυνος πτώχευσης". "Επιστροφή στην δραχμή". Ο άλλος θα επικαλεστεί την κολοκύθα που γίνεται άμαξα. Αν αρνηθούμε να πληρώσουμε, γλυτώσαμε. Με ένα φιλί ο βάτραχος θα γίνει πρίγκηπας.

Κι έτσι ξεχαστήκαμε και ξεχνάμε.

Ξεχαστήκαμε με τα εκατομμύρια που θα συνέρρεαν από την απελευθέρωση των επαγγελμάτων της κομμώτριας και του εργοθεραπευτή και ξεχάσαμε ότι κανείς δεν πρόκειται να επενδύσει σοβαρά εν μέσω τέτοιας ψυχολογίας, όπως ξεχάσαμε ότι δεν μπορεί να αποτελέσει η επιχειρηματικότητα ανάγκης και η αυταπασχόληση την αναπτυξιακή δυνατότητα. Ξεχαστήκαμε με τα δισεκατομμύρια της φοροδιαφυγής που θα συλλαμβάναμε και ξεχάσαμε ότι η ίδια η φορολογική πολιτική αποτελεί κίνητρο φοροδιαφυγής. Οπως τώρα ξεχνιόμαστε με τα 100 τόσα δις που θα συρρεύσουν και ξεχνάμε να αναλύσουμε τις συνέπειες αυτού του νέου χρέους.

Κι έτσι φτάσαμε ως εδώ. Και σε ακούω να θέτεις ερωτήσεις. Τί θα γίνει με τους μισθούς; Τί θα γίνει με τις προσλήψεις; Τί γίνεται με τις τράπεζες; Η σύνταξη του πατέρα μου; Τί θα συμβεί με τις ιδιωτικοποιήσεις; Πρέπει να πάω στο εξωτερικό; Ομως, πίστεψέ με, το θέμα δεν εδράζεται σε αυτές τις ερωτήσεις. Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι παρά η εκδήλωση της προσωπικής σου αγωνίας. Λόγω αυτής της αγωνίας και του φόβου για το αύριο, ψάχνεις για μιαν άμεση, καταφατική και μονοσήμαντη απάντηση. Και στην αγωνία σου αυτή, ξεχνάς την σημασία της ανάλυσης. Ολο και συχνότερα είμαστε έτοιμοι να αποδεχθούμε απόψεις και γραφόμενα που μοιάζουν σοφά επειδή ακριβώς οι αρθρογράφοι επικαλούνται μεγέθη (που συχνά δεν γνωρίζουν πώς εξάγονται) και αριθμούς (που συχνότατα παραποιούν και διαστρέφουν). ή, στην αγωνία μας να απαλλαγούμε από το βάρος, λόγω του φόβου των μειωμένων μισθών και του φάσματος της ανεργίας, υιοθετούμε την άποψη "δεν αναγνωρίζω το χρέος".

Πιστεύω βαθύτατα στην δυνατότητα ανάλυσης που έχεις. Ξέρω ότι έχεις ακούσει πολλά και θ' ακούσεις κι άλλα. Οτι αύριο θα πάμε καλύτερα, εάν ιδιωτικοποιηθούν οι δημόσιες επιχειρήσεις. Οτι η περιοριστική δημοσιονομική πολιτική θα επιφέρει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Οτι όλα όσα έμαθες και κατάλαβες στην μακροοικονομική ήταν λάθος, δεν ισχύουν, ζούμε σε ιδιαίτερες συνθήκες. Οτι ο νέος δανεισμός θα μας φέρει σε καλύτερη θέση. Κι ενώ όλα αυτά δεν σε πείθουν, ταυτόχρονα καταλαβαίνεις ότι δεν γίνεται να συνεχίσουμε να σωρρεύουμε ελλείμματα και χρέη. Νοιώθεις ότι κάτι πρέπει να γίνει, το οποίο όμως να μην σε φέρει σε δυσχερέστερη θέση. Και σε αυτό το σημείο, έχοντας να ισορροπήσεις αυτά τα δύο σκέλη, νοιώθεις ότι πρόκειται για δύσκολη εξίσωση, πιθανότατα ανεπίλυτη. Ως αποτέλεσμα, η απόγνωση κι ο φόβος εντείνονται και το μέλλον καθίσταται αόρατο.

Αλλά δεν είναι. Βάλε κάτω τα δεδομένα, ένωσε τις κουκίδες και θα λάβεις την συνολική εικόνα του τί συμβαίνει και τί πρόκειται να συμβεί. Δεν έχει σημασία πόσο θα σε απογοητεύσει η εικόνα. Σημασία έχει ότι θα ξέρεις τί σου γίνεται. Και θα λάβεις τις κατάλληλες αποφάσεις. Μην πάψεις να πιστεύεις ότι έχεις την δυνατότητα να αλλάξεις τα πάντα. Αρκεί να ξέρεις κάθε φορά ποιά είναι η συνολική εικόνα.

Ως εκ τούτου, η ερώτηση δεν είναι πού θα πάνε οι μισθοί. Ξέρεις ήδη ότι θα πέσουν. Η ερώτηση δεν είναι τί θα συμβεί με τις συντάξεις. Ξέρεις ήδη ότι θα περικοπούν. Η ερώτηση δεν είναι τί θα γίνει με την ιδιωτικοποίηση της ΕΥΑΘ. Ξέρεις ήδη τί συμβαίνει όταν υπάρχει ιδιωτικό μονοπώλιο. Οπως ξέρεις ότι το τίμημα θα είναι εξαιρετικά χαμηλότερο από την δίκαια αποτίμηση. Η ερώτηση δεν είναι τί θα γίνει με τις τράπεζες. Ξέρεις ήδη ότι δεν πρόκειται να διαθέσουν χρήματα στην αγορά. Και ξέρεις ότι θα προβούν σε κινήσεις ενίσχυσης της κεφαλαιακής τους επάρκειας (είτε με αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, είτε με συγχωνεύσεις).

Είναι βέβαιο ότι θα έλθει ένα νέο Μνημόνιο. Είναι βέβαιο ότι θα διαμορφωθεί μια εντελώς καινούρια κατάσταση -πολιτική, οικονομική, κοινωνική. Θα δεις πολλά. Θα νοιώσεις ότι πέσαμε στον γκρεμό. Θα εμφανιστούν "σωτήρες" που "ξέρουν πώς λειτουργεί η αγορά" και μπορούν να σε σώσουν, αρκεί να τους παραχωρήσεις ορισμένες "αυξημένες αρμοδιότητες, λόγω των κρίσιμων καταστάσεων". Πιθανότατα να δεις πορνοσταρ να εκλέγονται βουλευτές. Θα ακούσεις ότι η διαπραγμάτευση είναι πλέον αδύνατη, διότι η όποια -ακόμη και εθελοντική- επιμήκυνση θα θεωρηθεί ως "πτώχευση" (credit event). Θα ακούσεις ότι οι μισθοί πληρώνονται από τα λεφτά του Αυστριακού φορολογούμενου, άρα έχει το δικαίωμα να θέτει αδιαπραγμάτευτους όρους δανεισμού. Θα σου θέσουν "διλλήματα": μνημόνιο ή μισθοί; Μνημόνιο ή δραχμή; Ξέρεις όμως ήδη ότι η ερώτηση δεν είναι αυτή. Η ερώτηση είναι πού κατευθύνονται τα δανειζόμενα κεφάλαια.

Οφείλεις να θέτεις ερωτήσεις. Οφείλεις να μελετάς και να αναλύεις. Είναι υποχρέωσή σου. Στην αγωνία σου για το σήμερα και το αύριο, στην αγωνία για ζωή, μην υποκύψεις σε ανεπεξέργαστη υιοθέτηση "λύσεων". Ξέρεις ήδη ότι, στην Οικονομική, κάθε απόφαση έχει τίμημα. Και το κόστος της κάθε απόφασης είναι διαφορετικό για τον καθένα. Και οφείλεις να το αναλύσεις. Καταλαβαίνεις ότι μια εποχή τελειώνει οριστικά. Ωστόσο, θέλω να θυμάσαι ότι το κάθε τέλος ποτέ δεν έρχεται με άδεια χέρια. Κρατάει δώρα. Αρκεί να του ανοίξεις την πόρτα. Και να είσαι έτοιμος/η να διαμορφώσεις το καινούριο. Μην το αφήσεις να πέσει κάτω.